ابتداى سوره انبياء اساس دعوت پيامبران، فرجام پيروان و مخالفان و موضعگيرى خصمانه مشرکان با آيين توحيدى بيان شده و در خلال سوره يادى از سرگذشت ابراهيم، لوط، اسحاق، يعقوب، نوح، داوود، سليمان، ايوب، اسماعيل، ادريس، يونس، زکريا و يحيى به ميان آمده است؛ از اين رو، نام اين سوره را «انبياء» نهاده‌اند. و به مناسبت کلمه آغازين سوره، به آن سوره اقتَرَبَ هم گفته مي‌شود.

غرض اين سوره گفتگو پيرامون مساله نبوت است كه مساله توحيد و معاد را زير بناى آن قرار داده، نخست داستان نزديك بودن روز حساب و غفلت مردم از آن، و نيز اعراضشان از دعوت حقى كه متضمن وحى آسمانى است را ذكر مى‌كند، كه ملاك حساب روز حساب همين‌ها است.

و سپس از آنجا به موضوع نبوت، و استهزاء مردم منتقل مى‌شود، نبوت خاتم انبيا (ص) و نسبت ساحر به وى دادن و كلماتش را هذيان و خودش را مفترى و شاعر خواندن را ذكر مى‌كند. آن گاه گفتار آنان را با بيان اوصاف كلى انبياى گذشته به طور اجمال رد نموده مى‌فرمايد: پيغمبر اسلام نيز همان گرفتاري‌ها را بايد ببيند، چون آنچه اين مى‌گويد همان است كه آن حضرات مى‌گفتند.

پس از آن، داستان جماعتى از انبيا (ع) را براى تاييد گفتار اجمالى خود مى‌آورد و سخنى از موسى و هارون، سرگذشتى از ابراهيم، اسحاق، يعقوب و لوط، و شرحى از نوح، داوود، سليمان، ايوب، اسماعيل، ادريس، ذو الكفل، ذو النون، زكريا، يحيى و عيسى که درود خدا بر آنان باد، مى‌آورد.

آن گاه با يادکرد روز حساب و آنچه كه مجرمين و متقين در آن روز كيفر و پاداش مى‌بينند، بحث را جمع بندى مى‌كند و مى‌فرمايد: سرانجام نيك از آن متقين خواهد بود و زمين را بندگان صالحش ارث مى‌برند. آن گاه بيان مي‌شود كه اعراض اينان از نبوت به خاطر اعراضشان از توحيد است و به همين جهت بر مساله توحيد اقامه حجت مى‌كند، همانطور كه بر مساله نبوت اقامه نموده است. از آنجايى كه اين سوره به دليل سياقش و به اتفاق مفسرين در مكه نازل شده تهديد و وعيد در آن، از بشارت و وعده بيش تر است.

ويژگي‌هاى سوره انبياء:

١. داراى ١١٢ آيه به عدد کوفي، ١١١ آيه به عدد ديگران، ١١٦٨ يا ١١٧٧ کلمه، و ٤٨٩٠ يا ٤٨٧٠ حرف است.

٢. در ترتيب مصحف شريف، بيست و يکمين و در ترتيب نزول، هفتاد و سومين سوره است که پس از سوره ابراهيم و پيش از سوره مؤمنون نازل شد.

٣. به‌جز آيات ٥٢ تا ٥٥ که بين راه مکه و مدينه نازل شد، بقيه سوره مکّى به‌شمار مى‌آيد.

٤. از نظر حجم از سُوَر مئين است که دقيقاً نيم جزء از قرآن را دربر گرفته است. گفته‌اند در اين سوره دو يا سه آيه منسوخ وجود دارد.

محتواى عمده سوره:

١. بخش‌هايى از زندگى شانزده پيامبر از ٢٥ پيامبرى که نام آنان در قرآن آمده است؛

٢. خداشناسى، توحيد، نبوت، شفاعت و ابتلاى بشر.

[١]فيروز آبادي ، محمد بن يعقوب ، ٧٢٩ - ٨١٧ق;بصائرذوى التمييزفى لطائف الكتاب العزيز;جلد١;صفحه ٣١٧
[٢]سخاوي ، علي بن محمد ، ٥٥٨-٦٤٣ق.;جمال القراء و كمال الاقراء;جلد١;صفحه ٤٤٨و١٨١
[٣]راميار ، محمود ، ١٣٠١ - ١٣٦٣;تاريخ قرآن;صفحه ٥٨٥
[٤]حجتي ، محمد باقر ، ١٣١١ -;پژوهشى درتاريخ قرآن كريم;صفحه ١٤٣
[٥]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه ٤١و٦١
[٦]مكارم شيرازي ، ناصر ، ١٣٠٥ -;تفسير نمونه;جلد١٣;صفحه (٣٤٧-٣٥٠)
[٧]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه ١٩٣
[٨]جمعي از محققان;علوم القرآن عندالمفسرين;جلد١;صفحه ٣١٦
[٩]طباطبايي ، محمد حسين ، ١٢٨١ - ١٣٦٠;الميزان في تفسير القرآن;جلد١٤;صفحه ٢٤٤