«جاثيه» به معناى به زانو افتاده است. اين‌ مطلب که در قيامت، هر امتى به زانو در مى‌آيند و براى رسيدگى به حسابشان حاضر مى‌شوند، در آيه ٢٨ اين سوره ذکر شده و بيانگر سلطه کامل خداوند در قيامت است؛ به همين مناسبت، اين سوره «جاثيه» ناميده شده است.

غرض اين سوره دعوت عموم بشر به دين توحيد است، و با بيان مطالب توحيدى و شريعت پيامبر (ص) شروع مي‌شود؛ و سپس با بيان تهديدآميز درباره مستکبران اعراضگر و هواپرست و گمراه ادامه مى‌يابد و به پرهيز از عذابى كه در کمين آن‌ها است، انذار مى‌هد؛ و با بيان ثبت اعمال و بازبينى آن در قيامت و کيفرهاى اخروى پايان مى‌گيرد.

از اين روي، اين سوره، نخست با مساله توحيد آغاز مى‌شود، و سپس به تشريع شريعت براى رسول خدا (ص) و اينكه بر آن جناب و بر عامه بشر لازم است از آن پيروى كنند، اشاره نموده، مى‌فرمايد: چون در پيش روى خود روزى را دارند كه در آن روز بر طبق اعمال صالحى كه انجام داده‌اند از ايمان و پيروى شريعت، و بر طبق گناهانى كه كرده‌اند از اعراض از دين و غيره محاسبه خواهند شد. آن گاه پيشامدهايى را كه هر يك از اين دو طايفه در قيامت دارند ذكر مى‌كند.

البته در خلال اين بيانات انذار شديد و تهديد سختى به مستكبرين دارد كه از آيات خدا اعراض مى‌كنند. و نيز به كسانى كه هواى نفس خود را معبود خود گرفته‌اند و خدا آنان را گمراه كرد در عين اينكه به گمراهى خود عالم بودند، هشدار مى‌دهد. و از لطائفى كه در اين سوره آمده بيان معناى نوشتن نامه اعمال و استنساخ آن است.

ويژگيهاى سوره جاثيه:

١. داراى ٣٧ آيه به عدد کوفى، ٣٦ آيه به عدد ديگران، ٤٨٨ کلمه و ٢١٩١ يا ٢٠٨٥ حرف است.

٢. در ترتيب نزول، شصت و پنجمين و در ترتيب قرآن کريم چهل و پنجمين سوره است که پس از سوره دخان و پيش از سوره احقاف نازل شد.

٣. اين سوره، مکى به شمار مى‌آيد؛ مگر آيه ١٤ که مدنى است.

٤. از سُوَر مثانى و اندکى کمتر از يک حزب قرآن است.

٥. بيست و پنجمين سوره از سُوَر مقطّعات و ششمين سوره از حواميم است که با حروف مقطعه «حم» آغاز مى‌شود.

٦. گفته‌اند در اين سوره يک آيه منسوخ وجود دارد.

محتواى عمده سوره جاثيه:

١. عظمت و اهميت قرآن؛

٢. خلقت آسمان و زمين و موجودات؛

٣. نزول آب و ديگر ارزاق از آسمان و شمارش برخى از نعمت‌هاى الهي؛

٤. پديدآمدن شب و روز؛

٥. ترسيم صحنه قيامت و اجتماع همه انسان‌ها در محشر.

نيز ر.ک: اسامى سوره جاثيه.

[١]طباطبايي ، محمد حسين ، ١٢٨١ - ١٣٦٠;الميزان في تفسير القرآن;جلد١٨;صفحه ١٥٤
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه ١٩٤و٦٤و(٤١-٤٣)
[٣]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه ١٩٣
[٤]راميار ، محمود ، ١٣٠١ - ١٣٦٣;تاريخ قرآن;صفحه ٥٨٦
[٥]جمعي از محققان;علوم القرآن عندالمفسرين;جلد١;صفحه ٣١٦
[٦]مكارم شيرازي ، ناصر ، ١٣٠٥ -;تفسير نمونه;جلد٢١;صفحه ٢٢١
[٧]هاشم زاده هريسي ، هاشم ، ١٣١٧ -;شناخت سوره هاى قرآن;صفحه (٣٥٨-٣٥٩)
[٨]فيروز آبادي ، محمد بن يعقوب ، ٧٢٩ - ٨١٧ق;بصائرذوى التمييزفى لطائف الكتاب العزيز;جلد١;صفحه ٤٢٦