فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٩١٣
استفهام تقريري
استفهام تقريري
(پرسش به قصد گرفتن اقرار و اعتراف از مخاطب)
تقرير يعنى کسى را به اقرار واداشتن. «استفهام تقريرى» -از اقسام استفهام مجازى- براى واداشتن مخاطب به اقرار و اعتراف به حقى است که نزد خودش آشکار است و به علتى از اقرار به آن طفره مىرود.
کلام، در استفهام تقريرى برخلاف انکاري، مثبت است؛ به همين دليل، جمله ايجابيه به آن عطف مىشود؛ مانند:((أَلَمْ يَجِدْكَ يَتِيمًا فَآوَى وَوَجَدَكَ ضَالًّا فَهَدَى) ؛ )مگر نه تو را يتيم يافت پس پناه داد؛ و تو را سرگشته يافت پس هدايت كرد (ضحى// ٦ - ٧) .
همچنين استفهام تقريرى نيز بر جمله ايجابى عطف مىشود؛ مانند:((... أَكَذَّبْتُم بِآيَاتِى وَلَمْ تُحِيطُوا بِهَا عِلْمًا...) ؛ آيا نشانههاى مرا به دروغ گرفتيد و حال آنكه از نظر علم بدانها احاطه نداشتيد (نمل// ٨٤) ؛ البته اين مطلب بنا بر تقرير جرجانى است که اين آيه را از قبيل آيه)(وَجَحَدُوا بِهَا وَاسْتَيْقَنَتْهَا أَنفُسُهُمْ...) (نمل// ١٤) دانسته است.
استفهام تقريرى در اصل همان استفهام انکارى است، و انکار يعنى نفى، و نفى نفى، اثبات ميشود؛ بنا براين، استفهام تقريرى، مفهومى مثبت را افاده مينمايد؛ مانند:((أَلَيْسَ اللَّهُ بِكَافٍ عَبْدَهُ...))(زمر// ٣٦) ؛((... أَلَسْتَ بِرَبِّكُمْ...))(اعراف// ١٧٢) و((... أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللّهَ عَلَىَ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ))(بقره// ١٠٦) .
[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٢;صفحه (٣٣١-٣٣٨)
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه ٢٦٩