فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٣٦٧١
قرائت ابن كثير قاري
قرائت ابن كثير قاري
(ويژگىها، اصول و روش قرائت ابنکثير، از قاريان هفتگانه)
يکى از قرائات سبع، قرائت ابومعبد عبدالله بن کثير مکى دارى معروف به ابن کثير (٤٥ - ١٢٠ ق) است. وى در مكه به دنيا آمد و در عراق اقامت گزيد؛ سپس به مكه بازگشت و در همانجا وفات كرد. ابنکثير مردى فصيح و بليغ و باوقار بود و از صحابه رسول خدا (ص) عبدالله بن زبير و انس بن مالک را درک کرد و قرآن را بر ابوسائب مخزومى خواند و قرائت آن را فراگرفت.
برخى ديگر گفتهاند ابنکثير قرائت را از مجاهد گرفته است و قرآن را بر درباس، غلام ابنعباس عرضه کرده بود.
شافعى قرائت ابنکثير را نقل کرده و آن را ستوده است و عدهاى از دانشمندان، او را توثيق کردهاند. ابننديم، ابنکثير را از قرّاى طبقه دوم شمرده است.
دو ويژگى مهم قرائت ابنکثير:
١. ذکر «بسمله» بين هر دو سوره؛ به جز ميان سوره انفال و توبه؛
٢. تلاوت به قصر در مدّ منفصل و توسط در مدّ متصل.
اصول قرائت ابنکثير مکي:
١. همزه: در کلماتى که دو همزه قطع جمع شوند، همزه دوم را به تسهيل (بينابين) قرائت کرده است.
٢. صله ميم جمع: در کلمه «هُِم» (به ضم «ه» و نيز به کسر «ه») ضمير جمع مذکر غايب، همواره «و» صله مىافزايد و «هُمُو» و «هِمُو» ادا مىکند؛ اما در وقف، همانند ديگر قاريان به سکون ميم وقف مىکند.
٣. صله «ه» ضمير: ضمير «ه » (اليه و منه) را صله واوى يا يايى مىدهد و «اليهى و منهو» ادا مىکند؛ مگر آن که پس از ضمير مذکور حرف ساکنى قرار گيرد؛ مثل: يعلمه الله.
٤. مد: مدّ منفصل را به قصر و مدّ متصل را به توسط قرائت مىکند.
٥. «ي»هاى اضافه: کلمه «انّى و انّنى» را مانند نافع و ابوعمر هرگاه پيش از همزه قطع يا وصل قرار گيرد، به فتح «ي» قرائت کرده است. مورد((إِنِّى إِلَهٌ))(انبياء// ٢٩) از اين قاعده مستثنا است.
٦. «ي»هاى زائد: همه «ي»هاى اضافى (مورد اختلاف قاريان) را به اثبات «ى» وقفاً و وصلاً قرائت کرده است.
شيوه ابنکثير مکى را نيکو؛ اما پرطنين، درشت و توأم با پذيرش و روشنى وصف کردهاند.
[١]حجتي ، محمد باقر ، ١٣١١ -;پژوهشى درتاريخ قرآن كريم;صفحه (٣١٦-٣١٧)
[٢]دمياطي ، احمد بن محمد ، - ١١١٧ق.;اتحاف فضلاءالبشربالقراءات الاربعة عشر;صفحه (١٧-٢٠)
[٣]قمحاوي،محمدصادق;البحث والاستقراءفى تراجم القراء;صفحه ٨٠
[٤]لساني،محمدعلي;قراءسبعه وبررسى قراءات ايشان(پايان نامه);صفحه ١٦٢و(١٤٢-١٤٣)
[٥]داني ، عثمان بن سعيد ، ٣٧١ - ٤٤٤ق.;التيسيرفى القراءات السبع;صفحه ٤
[٦]جمعي از محققان;علوم القرآن عندالمفسرين;جلد٢;صفحه ١٠٢و(٣٩-٤٠)
[٧]قسطلاني ، احمد بن محمد ، ٨٥١ - ٩٢٣ق.;لطائف الاشارات لفنون القراءات;صفحه ٩٤
[٨]صالح ، صبحي ، ١٩٢٦ -;مباحث فى علوم القرآن;صفحه (٢٤٨-٢٤٩)
[٩]طالقاني ، عبد الوهاب ، ١٣٠٩ -;علوم قرآن وفهرست منابع;صفحه ٢٥٦
[١٠]زرقاني ، محمد عبد العظيم ، ١٩٤٨- م.;مناهل العرفان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه ٤٥٤
[١١]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه ٢٥٢
[١٢]جلالي نائيني ، محمد رضا ، ١٢٩١ - ١٣٨٩.;تاريخ جمع قرآن;صفحه ٣٤٠
[١٣]ابن جزري ، محمد بن محمد ، ٧٥١ - ٨٣٣ق.;النشرفى القراءات العشر;جلد١;صفحه ١١٥
[١٤]عمر ، احمد مختار;معجم القراءات القرآنية;جلد١;صفحه ٨٣و٧٩
[١٥]ابو زرعه ، عبد الرحمان بن محمد ، - ٤١٠ق;حجة القراءات;صفحه ٥٢
[١٦]محيسن ،محمدسالم;المغنى فى توجيه قراءات العشرالمتواترة;جلد١;صفحه ٢١
[١٧]ابو شامه ، عبد الرحمان بن اسماعيل ، ٥٩٥ - ٦٦٥ق;المرشدالوجيزالى علوم تتعلق بالكتاب العزيز;صفحه (١٤٦-١٦٧)
[١٨]فاضل لنكراني ، محمد ، ١٣٠٩ -١٣٨٦.;مدخل التفسير;صفحه ١٤١