فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ١٢١٩
امعان
ايغال
(امعان)
(ختم کلام به سخن زائد حاوى نکته مفيد)
يکى از اسلوبهاى بديعى قرآن که از انواع اطناب نيز شمرده شده، «ايغال» است که به آن «امعان» نيز مىگويند.
ابنابىالاصبع مىگويد: فواصل قرآن به چهار صورت است: تمکين؛ تصدير؛ توشيح؛ ايغال.
«ايغال» مصدر و به معناى سرعت بخشيدن، داخل کردن و مبالغه، و در اصطلاح، پايان دادن کلام به سخن حاوى نکتهاى مفيد است؛ به طورى که اگر آن سخن هم نبود، معناى جمله تمام بود، ولى آن را براى زيادى مبالغه مىآورند.
بعضى از صاحبنظران وقوع ايغال را در قرآن نپذيرفته و آن را مخصوص شعر دانستهاند.
مثال ايغال در قرآن:((... يَا قَوْمِ اتَّبِعُوا الْمُرْسَلِينَ)اتَّبِعُوا مَن لاَّ يَسْأَلُكُمْ أَجْرًا وَهُم مُّهْتَدُونَ) ؛ [و] گفتاى مردم از اين فرستادگان پيروى كنيد، از كسانى كه پاداشى از شما نمىخواهند و خود [نيز] بر راه راست قرار دارند پيروى كنيد (يس// ٢٠ - ٢١) .
در اين آيه،((وَهُم مُّهْتَدُونَ))ايغال است؛ زيرا بدون آن هم معنا تمام بود؛ چون انبيا هدايت يافتهاند، و آوردن جمله آخر، براى مبالغه در تشويق و ترغيب ديگران براى تبعيت از آنها است.
[١]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه ٣٥٥و٣٤٥و٢٨٤و٢٤٩
[٢]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه ٩٦و(٧٨-٧٩)
[٣]باقلاني ، محمد بن طيب ، ٣٣٨ - ٤٠٣ق.;اعجازالقرآن;صفحه ٩٢
[٤]معرفت ، محمد هادي ، ١٣٠٩ -١٣٨٥.;التمهيد فى علوم القرآن;جلد٥;صفحه ٢٠٢
[٥]بستاني ، بطرس ، ١٨٩٨ - ١٩٦٩;محيط المحيط قاموس مطول للغة العربية;صفحه ٩٧٨