فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٣٣٤٨
طبقات مفسرين اهل سنت
طبقات مفسران اهل سنت
(طبقات مفسرين اهل سنت)
(گروههاي مختلف از مفسران تقريباً همزمان يا داراي شيوه مشترك در ديدگاه اهل سنت)
برخورد خاص اهلسنّت با اقوال صحابه و تابعان، به طبقات مفسران اهلسنّت سيمايى متفاوت با طبقات مفسران شيعه بخشيده است. اهلسنّت روايات صحابه و تابعان را در تفسير مانند روايات پيامبر (ص) حجت مىشمارند و در عين اينکه- به قول صاحب الکلم الطيب- خودشان آنها را تضعيف کرده، بسيار طعن زده و مذمت کردهاند، معتقدند صحابه هر چه مىگويند، از رسول خدا (ص) آموختهاند و بعيد است از خود چيزى بگويند.
ترتيب طبقات مفسران اهلسنّت:
طبقه اول: صحابه اهل تفسير که معروفترين آنها ابىّ بن کعب، عبدالله بن مسعود، جابر بن عبدالله، ابوسعيد خدري، عبدالله بن زبير و از همه معروفتر عبدالله بن عباس است.
طبقه دوم: تابعان يعنى شاگردان مفسران صحابه؛ مانند: مجاهد، سعيد بن جبير، عکرمه، ضحاک، حسن بصرى و….
طبقه سوم: شاگردان طبقه دوم؛ مانند: ربيع بن انس، عبدالرحمان بن زيد بن اسلم، ابوصالح کلبى و….
طبقه چهارم: نخستين مؤلفان تفسير؛ مانند: سفيان بن عيينه، وکيع بن جراح، شعبة بن حجاج و….
طبقه پنجم: کسانى که روايات را با حذف اسناد، در تأليفات خود درج کردهاند.
طبقه ششم: مفسرانى که با عنايت به تخصص خود مانند گرايش ادبي، علوم بلاغي، حديث، کلام و… به تفسير قرآن پرداختهاند. زجاج، زمخشري، فخر رازي، ثعلبي، قرطبى و… از آن جملهاند.
در تفسير مراغي (ج١، ص٦ تا١٠) افراد مذکور در طبقه سوم (ربيع بن انس، عبدالرحمان بن زيد بن اسلم و ابوصالح کلبي) در طبقه دوم جاى داده شده و افراد طبقه چهارم در طبقه سوم ذکر شدهاند و بر آنها افراد ديگرى همچون يزيد بن هارون سُلّمي، عبدالرزاق (م ٢١١ق) ، اسحاق بن راهويه (حافظ نيشابوري) ، روح بن عباده (م ٢٠٥ق) ، عبدالله بن حميد جهنى و ابوبکر بن ابىشيبه (م٣٣٥ق) را افزوده است.
طبقه چهارم به نظر ايشان متشکل از افرادى همچون على بن ابىطلحه (م٣٤٣ق) ، ابنابىحاتم عبدالرحمان بن محمد رازى (م٣٢٧ق) ، ابنماجه ابوعبدالله محمد قزوينى (م٢٧٣ق) ، ابنمردويه ابوبکر احمد بن موسى اصفهانى (م٤١٠ق) ، ابنحبان بستى (م٣٥٤ق) ، ابراهيم بن منذر (م٣٣٦ق) و ابوجعفر محمد بن جرير طبرى (م٣١٠ق) است که ابنجرير طبرى مشهورترين آنها است. پنجمين (آخرين) طبقه مذکور در کلام ايشان همان مفسرانى هستند که روايات را با حذف اسناد در تأليفات خود درج کردهاند، و از ميان آنها افراد ذيل را برمىشمارد:
١. ابواسحاق زجاج (م٣١٠ق) صاحب تفسير معانى القرآن؛
٢. ابو على فارسى (م٣٧٧ق) ؛
٣. ابوبکر محمد بن حسن نقاش (م٣٦١ق) ؛
٤. ابوجعفر نحاس (م٣٣٨ق) ؛
٥. مکى بن ابيطالب قيسى (م٤٣٧ق) ؛
٦. ابوالعباس احمد بن عمار مهدوى (م٤٣٠ق) صاحب التفصيل الجامع لعلوم التنزيل.
[١]طباطبايي ، محمد حسين ، ١٢٨١ - ١٣٦٠;قرآن دراسلام;صفحه (٧٢-٨٠)
[٢]عميدزنجاني ، عباسعلي ، ١٣١٦ -١٣٩٠.;مبانى وروشهاى تفسيرقرآن;صفحه ٧٨و٧٥
[٣]جلاليان،حبيب الله;تاريخ تفسيرقرآن كريم;صفحه (٤٦-٤٨)
[٤]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٢;صفحه (١٥٨-١٥٩)
[٥]زرقاني ، محمد عبد العظيم ، ١٩٤٨- م.;مناهل العرفان فى علوم القرآن;جلد٢;صفحه ١٦
[٦]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٤;صفحه ٢٣٣
[٧]جمعي از محققان;علوم القرآن عندالمفسرين;جلد٣;صفحه (٤٢٣-٤٥٣)