فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٢٠٨٧
حروف رخوت
حروف رخاوت
(حروف رخوت)
(حروف تلفّظ شده با سستى و آساني)
حروف ٢٨ گانه عربى به لحاظ شدت و نرمى در ادا و تلفظ (داشتن صفت رخوت يا شدت) به سه دسته ميشوند:
١. «حروف رخاوت» حروفى هستند که با سستى و آسانى ادا مىشوند و آواز در آنها کشيده مىشود و به سبب ضعف تکيه بر مخرج حروف، نَفَس هنگام تلفظ آنها قطع نمىشود؛ يعنى هنگام تلفظ، هوا در مخرج آنها جريان پيدا ميکند.
حروف رخاوت پانزده حرفند که از کسر ٨ حرف شديده و ٥ حرف متوسطه از ٢٨ حرف لغت عرب به دست ميآيد و عبارتند از: (ث - ح - خ - ذ - ز - س - ش - ص - ض - ظ - غ - ف - و - هـ - ي) .
٢. «حروف شديده»: حروفى هستند که صفت شدت دارند و عبارتند از حروفى که هنگام اداى آنها بهدليل شدت و استوارى در تلفظ، صدا و نَفَس قطع و کلمه بعد تلفظ مىشود؛ به ويژه زمانى که ساکن هستند.
حروف شديده هشت حرفند: (همزه - ب - ت - ج - د - ط - ق - ک) . اين حروف را در جمله: «اجدک قطبت» جمع کردهاند.
٣. «حروف متوسطه»: حروفى هستند که صفات قوى و ضعيف در آنها مساوى است و تلفظ آنها متوسط بين شدت و رخوت است. براى مثال، در حرف «ل» صفات جهر و استفال وجود دارد، که جهر از صفات قوى و استفال از صفات ضعيف است.
حروف متوسطه ٥ حرف ميباشند: (ر - ع - ل - م - ن) . اين حروف را در جمله: «لِن عُمَر» جمع کردهاند.
[١]محيسن ،محمدسالم;الرائدفى تجويدالقرآن;جلد٢;صفحه (٣١-٣٧)و(٥١-٥٢)
[٢]قرطبي،عبدالوهاب بن محمد،-٤٦١ق;الموضع فى التجويد;صفحه ٨٩
[٣]محيسن ،محمدسالم;الرائدفى تجويدالقرآن;صفحه ٤٧
[٤]ابوسليمان،صابرحسن محمد;عمدة البيان فى تجويدالقرآن;صفحه ٨٢