فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٦٣٨
ادات اسمي
ادات اسمي
(اسماء شبيه حروف)
ادوات اسمي به آن اسمهايى گفته مىشود که به دليل تشابه به حروف، در زمره ادات درآمدهاند؛ مانند:
١. اذ: اسمى است براى زمان ماضي؛ مانند:((إِلاَّ تَنصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللّهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِينَ كَفَرُواْ...) ؛ )اگر او [پيامبر] را يارى نكنيد قطعا خدا او را يارى كرد هنگامى كه كسانى كه كفر ورزيدند او را [از مكه] بيرون كردند (توبه// ٤٠) .
٢. اُفّ: اسمى است که در وقت ملال و دلزدگى و کراهت از چيزى استعمال مىشود؛ مانند: (... فَلاَ تَقُل لَّهُمَآ أُفٍّ...) ؛ به آنها [حتى] اوف مگو (اسراء// ٢٣) .
٣. الآن: اسمى است براى زمان حاضر؛ مانند:((الآنَ خَفَّفَ اللّهُ عَنكُمْ...) ؛ )اكنون خدا بر شما تخفيف داده (انفال// ٦٦) .
٤. حاش: اسمى است که به معناى تنزيه به کار مىرود؛ مانند:((... قُلْنَ حَاشَ لِلّهِ مَا عَلِمْنَا عَلَيْهِ مِن سُوءٍ...) ؛ )زنان گفتند منزه ستخدا ما گناهى بر او نمىدانيم (يوسف// ٥١) .
ادات اسمى، در مقابل ادات حرفى و فعلى قرآن فراوانند، که براى رعايت اختصار از ذکر همه آنها خوددارى شده است.
[١]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٢;صفحه ١٧١و١٦٦
[٢]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٤;صفحه ٢٧١و(٢٤٧-٢٩٤)و٢٠٧