اعراب مردمانى باديه‌نشين و دور از فرهنگ و همواره در حال کوچ و حرکت بودند و خط و کتابت بين آن‌ها رواج نداشت. تنها اندک زمانى پيش از اسلام در پى سفرهاى تجارى به شام و عراق، خط و کتابت را از اقوام مجاور خود فراگرفتند.

خط عربى در آغاز به دو خط کوفى و نسخ تقسيم مي‌شد که ريشه خط کوفى خط سَريانى و ريشه خط نسخ، خط نبطى بود و اعراب در مکاتبات و نوشته‌هاى مهم از جمله نگارش قرآن کريم، از هر دو خط استفاده مى‌کردند.

با ظهور اسلام و بنا به تشويق رسول گرامى (ص) خط و نگارش در شبه‌جزيره عربستان رواج يافت و اين دو نوع خط با گذشت زمان سير تکاملى خود را طى کرد تا اين که در آغاز قرن چهارم خط نسخ با ابتکار ابن مقله (٢٧٢ - ٣٢٨ق) به اوج زيبايى و شکوه خود رسيد؛ در حالى که خط کوفى از رواج افتاده بود. خط کوفى و نسخ تا نيمه اول سده نخست هجرى فاقد هرگونه نشانه‌هاى تمييزدهنده از قبيل نقطه و اعراب بود.

نگارش قرآن با استفاده از رسم‌الخط‌هاى موجود گرچه تا حد زيادى به اختلاف قرائت‌ها پايان داد، ولى کم‌کم با پيوستن بسيارى از اقوام غيرعرب به جامعه اسلامى و عدم آگاهى آنان از زبان عربى و نارسايى‌هاى خط عربى در آن زمان (عدم مطابقت صورت مکتوب با صورت ملفوظ آن، فقدان علائم تمييزدهنده براى شناسايى حروف متشابه و اعراب‌گذارى کلمه و غيره) مصاحف موجود به رسم عثمانى نمى‌توانست از بروز اغلاط و اشتباهات در قرائت مانع شود؛ که گاهى مفاهيم نادرست يا کفرآميز دربرداشت؛ لذا ضرورت تحول در رسم‌الخط قرآن و تکميل و اصلاح آن، از هر سو احساس مى‌شد.

اصلاح رسم‌الخط قرآنى و افزودن علائم نگارشى، ابتدا با مخالفت‌هاى جدى مواجه شد و عده‌اى با استدلال به توقيفى و ابدى بودن رسم‌الخط عثمانى و عده‌اى از بيم تغيير و تحريف نص قرآن، با اين حرکت مخالف بودند؛ ولى نياز به اصلاح و تکميل رسم‌الخط قرآن چنان جدى و لازم بود که مخالفت‌ها و اعتراضات سرانجام راه به جايى نبرد و در نخستين گام براى فرق نهادن بين اِعراب‌هاى سه‌گانه (فتحه، کسره و ضمه) به نقطه‌گذارى کلمه (نقطه بر اول حرف به نشانه فتحه، زير حرف به نشانه کسره و در آخر حرف به نشانه ضمه) و براى فرق ميان حروف متشابه، به نقطه‌گذارى حروف به صورت موجود اقدام کردند.

از آن‌جا که کاربرد نقطه نيز در تمايز حروف متشابه و همچنين تشخيص إعراب کلمه (هرچند با استفاده از رنگ‌هاى مختلف درباره هر کدام باشد) باز هم سبب بروز اشتباه مى‌شد. براى تشخيص إعراب حروف، علائم مخصوص رايج امروزى (فتحه، کسره، ضمه) و نيز تشديد و همزه ابداع شد.

نيز ر.ک: علائم قرآن؛ علامتگذارى قرآن.

[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه ٣٧٦
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه ٣٠٨
[٣]معرفت ، محمد هادي ، ١٣٠٩ -١٣٨٥.;التمهيد فى علوم القرآن;جلد١;صفحه ٣٥٢
[٤]صالح ، صبحي ، ١٩٢٦ -;مباحث فى علوم القرآن;صفحه ٢٧٥و٩١
[٥]اسماعيل،محمدبكر;دراسات فى علوم القرآن;صفحه (١٢٨-١٧٠)
[٦]كردي ، محمد طاهر ، ١٣٢١-١٤٠٠ق.;تاريخ القرآن وغرائب رسمه وحكمه;صفحه ٩٣