فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٣٤٦٤
عطف خاص بر عام
عطف خاص بر عام
(يکى از انوع عطف؛ بيانگر فضل و برترى «خاص»)
يکى از انواع عطف که از گونههاى اِطناب نيز شمرده شده «عطف خاص بر عام» است. البته منظور از آن، خاص و عام به اصطلاح اصولى نيست؛ بلکه فراگيرتر بودن عام در مقايسه با خاص است. فايده اينگونه عطف، اظهار فضل و برترى «خاص» است؛ گويا خاص از جنس عام نيست.
برخى آن را «عطف تجريد» ناميدهاند؛ يعنى گويا خاص از جمله جدا و به تنهايى ذکر شده است؛ مانند:
١.((حَافِظُواْ عَلَى الصَّلَوَاتِ والصَّلاَةِ الْوُسْطَى) ؛ «توجه کامل داشته باشيد نمازها را، بهويژه نماز وسطى» (بقره// ٢٣٨) . )
در اين آيه «الصلاة الوسطى» خاص و به «الصلوات» (عام) ، عطف شده است.
٢.((مَن كَانَ عَدُوًّا لِّلّهِ وَمَلآئِكَتِهِ وَرُسُلِهِ وَجِبْرِيلَ وَمِيكَالَ)… ) ؛ «هر کس با خدا و فرشتگان و رسولان و جبرئيل و ميکائيل دشمن است… » (بقره// ٩٨) .
در اين آيه با اين که «جبرئيل» و «ميکائيل» جزء فرشتگان هستند، جداگانه ذکر و به «ملائکته و رسله» عطف شدهاند.
[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٢;صفحه ٤٦٤
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه ٢٤٠
[٣]تهانوي ، محمد اعلي بن علي ، - ١١٥٨؟ق.;كشاف اصطلاحات الفنون و العلوم;جلد٣;صفحه ٢٨٠