فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٣٠٨
آيه ٢٦٩ بقره
آيه حكمت
(آيه ٢٦٩ بقره)
(آيه ٢٦٩ بقره، در باره اهميت و ارزش حکمت)
به آيه ٢٦٩ سوره بقره «آيه حکمت» گفته ميشود:((يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشاءُ وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً كَثِيراً وَ ما يَذَّكَّرُ إِلاَّ أُولُوا الْأَلْبابِ) ؛ « (خدا) دانش و حكمت را به هر كس بخواهد (و شايسته بداند) مىدهد، و به هر كس حکمت داده شود، خير فراوانى داده شده است. و جز خردمندان، (اين حقايق را درك نمىكنند، و) متذكر نمىگردند». )
خداوند به بعضى از افراد بر اثر پاكى و جهاد با نفس، نوعى علم و بينش مىدهد كه آثار و فوائد اطاعت الهى و از جمله انفاق و نقش حياتى آن در اجتماع را درك كند و ميان آن و وساوس شيطانى فرق بگذارد.
در تفسير «حكمت» معانى زيادى ذكر شده از جمله: «معرفت و شناخت اسرار جهان هستى» و «آگاهى از حقايق قرآن» و «رسيدن به حق از نظر گفتار و عمل» و «معرفت و شناسايى خدا» و «آن نور الهى كه وسوسههاى شيطانى را از الهامات الهى جدا مىسازد». و ظاهر اين است حكمت يك معناى وسيع دارد كه تمام اين امور، حتى نبوت را- كه از معانى آن شمرده شده- شامل مىشود كه آن نوعى از علم و آگاهى است، و در اصل از ماده حكم- (بر وزن حرف) به معناى منع- گرفته شده و از آنجا كه علم و دانش و تدبير، انسان را از كارهاى خلاف باز مىدارد به آن حكمت گفتهاند.
بديهى است منظور از جمله «مَنْ يَشاءُ» (هر كس را كه بخواهد) اين نيست كه خداوند بدون هيچ علتى حكمت و دانش را به اين و آن مىدهد، بلكه اراده و مشيت خداوند همه جا آميخته با شايستگىهاى افراد است، يعنى هر كس را شايسته ببيند از اين سرچشمه زلال حياتبخش سيراب مىنمايد.
قابل توجه اين كه در اين آيه مىفرمايد: به هر كس دانش و حكمت داده شد خير و بركت فراوان داده شده است، نه خير مطلق، زيرا خير و سعادت مطلق تنها در دانش نيست بلكه دانش تنها يكى از عوامل مهم آن است.
[١]مكارم شيرازي ، ناصر ، ١٣٠٥ -;تفسير نمونه;جلد٢;صفحه ٣٤٠
[٢]طبرسي ، فضل بن حسن ، ٤٦٨ - ٥٤٨ق;مجمع البيان فى تفسيرالقرآن;جلد٢;صفحه ٦٥٩
[٣]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الدر المنثور في التفسير بالماثور;جلد١;صفحه ٣٤٨