«خداوند پيکارگرانى را دوست مي‌دارد که در راه او همچون صفى فولادين و بنيانى استوار مى‌جنگند». اين مطلب در آيه ٤ اين سوره بيان شده است؛ لذا سوره را «صف» ناميده‌اند. واژه «صف» هفت بار در قرآن به‌کار رفته است.

اين سوره تشويق و تحريک مسلمانان به مبارزه با دشمن و معرفى اسلام به‌عنوان فروغى الهى و فروزان و نويددهنده غلبه و حاکميت اين آيين بر اديان ديگراست. محور آيات اين سوره بر دو موضوع «عقيده» و «جهاد» است.

بدين سان، اين سوره مؤمنان را ترغيب و تحريك مى‌كند بر اين كه در راه خدا جهاد نموده، با دشمنان دين او كارزار نمايند. و خبر مى‌دهد كه اين دين نورى است درخشان از جانب خداى سبحان كه كفار اهل كتاب مى‌خواهند آن را با دهان خود خاموش كنند، ولى خدا نور آن را تمام مى‌كند، هر چند كه كافران كراهت داشته باشند، و دين خود را بر تمامى اديان غلبه مى‌دهد هر چند كه مشركين نخواهند. و اين پيغمبرى كه به وى ايمان آورده‌اند فرستاده‌اى است از طرف خداى سبحان، او را فرستاده تا هدايت باشد، و دين حق را به شما برساند، و اين همان است كه عيسى بن مريم (ع) بنى اسرائيل را به آمدنش بشارت داد.

پس بر مؤمنين است كه كمر همت بر اطاعتش ببندند، و آنچه امر مى‌كند، امتثال كنند؛ و در راه خدا جهاد نموده، خدا را در دينش يارى كنند، تا خداى تعالى به سعادت آخرتشان رسانيده، ياريشان كند، و در دنيا فتح و پيروزى نصيبشان كند، و بر دشمنانشان غالب و مسلط نمايد. و نيز بر مؤمنين است كه هرگز آنچه را كه خود عمل نمى‌كنند، به ديگران نگويند؛ و در آنچه وعده مى‌دهند، تخلف ننمايند؛ كه اين گونه اعمال ايشان را مستوجب خشمى از خدا نموده، رسول را آزار مى‌دهد. و اين خطر را هم دارد كه خدا دلهايشان را منحرف سازد، همان طور كه با قوم موسى (ع) چنين كرد، چون با اين كه مى‌دانستند آن جناب رسول خدا به سوى ايشان است، مع ذلك آزارش دادند. و خدا مردم ستمكار را هدايت نمى‌كند. گفته شده: اين سوره به شهادت زمينه آياتش در مدينه نازل شده است.

ويژگي‌هاى سوره صف:

١. چهارده آيه، ٢٢١ يا ٢٢٦ کلمه و ٩٠٠ يا ٩٦٦ حرف دارد.

٢. در ترتيب نزول يکصد و نهمين و در قرآن کريم شصت و يکمين سوره است.

٣. پس از سوره تغابن و پيش از سوره جمعه در مدينه نازل شد و هيچ آيه مکى ندارد.

٤. از سُوَر مفصل و از نوع طوال آن و شامل بخشى از يک حزب قرآن است.

٥. يکى از چهارده سوره جمعى‌النزول قرآن است که به طور مجموع و يکباره نازل شد.

٦. گفته شده است آيه ناسخ و منسوخ ندارد.

مهم‌ترين مطالب آن:

١. دعوت به هماهنگى گفتار و کردار و توبيخ از شعارهاى بدون عمل؛

٢. دعوت به جهاد؛

٣. بشارت حضرت مسيح (ع) به ظهور پيامبر اسلام (ص) ؛

٤. اشاره به حواريّون حضرت عيسى (ع) .

نيز ر.ک: اسامى سوره صف.

[١]طباطبايي ، محمد حسين ، ١٢٨١ - ١٣٦٠;الميزان في تفسير القرآن;جلد١٩;صفحه ٢٤٨
[٢]فيروز آبادي ، محمد بن يعقوب ، ٧٢٩ - ٨١٧ق;بصائرذوى التمييزفى لطائف الكتاب العزيز;جلد١;صفحه ٤٦٢و٤٦٠
[٣]مكارم شيرازي ، ناصر ، ١٣٠٥ -;تفسير نمونه;جلد٢٤;صفحه ٥٥
[٤]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه ١٩٤
[٥]هاشم زاده هريسي ، هاشم ، ١٣١٧ -;شناخت سوره هاى قرآن;صفحه ٤٣٧
[٦]جمعي از محققان;علوم القرآن عندالمفسرين;جلد١;صفحه ٣١٧
[٧]راميار ، محمود ، ١٣٠١ - ١٣٦٣;تاريخ قرآن;صفحه ٥٨٨
[٨]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه ١٩٥و(٤٣-٤٤)