فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ١٥٧٧
ترقي و تدلّي
ترقي و تدلّي
(رعايت ترتيب از پايين به بالا و برعکس؛ از اسباب تقديم و تأخير)
ترقى و تدلى از اسباب تقديم و تأخيرند. رعايت ترتيب از پايين به بالا (ترقي) و از بالا به پايين (تدلي) سبب تقديم و تأخير مىشود.
مثال ترقى: تقديم «ارجل» بر «ايد»((أَلَهُمْ أَرْجُلٌ يَمْشُونَ بِهَا أَمْ لَهُمْ أَيْدٍ يَبْطِشُونَ بِهَا...) ؛ )آيا آنها پاهايى دارند كه با آن راه بروند يا دستهايى دارند كه با آن كارى انجام دهند (اعراف// ١٩٥) .
مثال تدلى: تقديم «سنه» بر «نوم» در (... لاَ تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلاَ نَوْمٌ...) ؛ نه خوابى سبك او را فرو مىگيرد و نه خوابى گران (بقره// ٢٥٥) ؛ تقديم «صغيره» بر «کبيره» در((... لَا يُغَادِرُ صَغِيرَةً وَلَا كَبِيرَةً...) ؛ كه هيچ [كار] كوچك و بزرگى را فرو نگذاشته (کهف// ٤٩) و تقديم «مسيح» بر «ملائکه» در)(لَّن يَسْتَنكِفَ الْمَسِيحُ أَن يَكُونَ عَبْداً لِّلّهِ وَلاَ الْمَلآئِكَةُ الْمُقَرَّبُونَ) ؛ مسيح از اينكه بنده خدا باشد هرگز ابا نمىورزد و فرشتگان مقرب [نيز ابا ندارند] (نساء// ١٧٢) .
[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٣;صفحه (٢٦٨-٢٧١)
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه ٤٦
[٣]كمالي دزفولي ، علي ، ١٢٩٢ -;قرآن ثقل اكبر;صفحه ٣٢٩