فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٥٢
آيات تشبيهي
آيات صفات تشبيهي
(آيات تشبيهي)
(آيات نسبت دهنده صفاتى شبيه صفات مخلوقات به خداوند)
يکى از مسائل پيچيده کلامى و عرفانى که منشأ قرآنى دارد، تشبيه و تنزيه است.
برخى از علماى مشبهه و حشويه، صفاتى نظير: دست، زبان، شنوايي، بينايى و…. را که در قرآن آمده است بر معناى ظاهر آن حمل کرده و همين معناى ظاهرى را که معمولاً به خلق نسبت داده مىشود به خداوند نسبت داده و معتقدند خداوند نيز مانند انسان دست، پا، چشم و… دارد.
بعضى از آيات که منشأ تشبيه شدهاند عبارتند از:
١. آيه ١٠ سوره فتح:((يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ) . )
٢. آيات ٢٢ و ٢٣ سوره قيامت: (وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَّاضِرَةٌ(إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ) . )
٣. آيه ١٤٣ سوره اعراف:((رَبِّ أَرِنِى أَنظُرْ إِلَيْكَ قَالَ لَن تَرَانِى وَلَكِنِ انظُرْ إِلَى الْجَبَلِ فَإِنِ اسْتَقَرَّ مَكَانَهُ فَسَوْفَ تَرَانِى فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ جَعَلَهُ دَكًّا وَخَرَّ موسَى صَعِقًا) . )
٤. آيه ٥ سوره طه:((الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى) . )
٥. آيه ٢٢ سوره فجر:((وَجَاء رَبُّكَ وَالْمَلَكُ صَفًّا صَفًّا) . )
٦. آيه ٦٤ سوره مائده:((... بَلْ يَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ...) . )
٧. آيه ٤٨ سوره طور:((وَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ فَإِنَّكَ بِأَعْيُنِنَا...) . )
در مقابل اين نظريه، ديدگاه تنزيه است که همه اين آيات را قابل تفسير و تأويل ميداند و ميگويد اين آيات با توجه به آيات ديگر که از محکماتند، تفسير مىشوند؛ مانند:
١. آيه ١١ سوره شوري:((... لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ...) . )
٢. آيه ٣ سوره اخلاص:((لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ) . )
٣. آيه ١٠٣ سوره انعام:((لاَّ تُدْرِكُهُ الأَبْصَارُ وَهُوَ يُدْرِكُ الأَبْصَارَ وَهُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ) .)
[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٢;صفحه (٧٨-٨٩)
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه (١٤-٢٤)
[٣]مكارم شيرازي ، ناصر ، ١٣٠٥ -;پيام قرآن , روش تازه اى درتفسير موضوعى قرآن;جلد٤;صفحه ٢٥١
[٤]معرفت ، محمد هادي ، ١٣٠٩ -١٣٨٥.;التمهيد فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه (٧٧-١٣٤)
[٥]طباطبايي ، محمد حسين ، ١٢٨١ - ١٣٦٠;الميزان في تفسير القرآن;جلد٢;صفحه (١٠٣-١٠٥)