فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٦٤
آيات حضور الهي
آيات صفت حضور
(آيات حضور الهي)
(آيات بيانگر حضور الهى در همه جا)
يکى از صفات الهى، حضور است؛ يعنى خداوند سبحان در همه جا حاضر و شاهد مخلوقات و اعمال آنها است؛ به عبارت ديگر، عالم هستى محضر او است و چيزى از او غايب نيست. آيات بازگو کننده صفت حضور الهى را آيات صفت حضور مىنامند. اين آيات در قرآن فراوانند که تنها به چند نمونه از آنها اشاره مىشود:
١. آيه ٤ سوره حديد:((وَهُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ مَا كُنتُمْ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ) ؛ ) و هر كجا باشيد او با شماست و خدا به هر چه مىكنيد بيناست.
٢. آيه ٧ سوره مجادله:((مَا يَكُونُ مِن نَّجْوَى ثَلَاثَةٍ إِلَّا هُوَ رَابِعُهُمْ وَلَا خَمْسَةٍ إِلَّا هُوَ سَادِسُهُمْ وَلَا أَدْنَى مِن ذَلِكَ وَلَا أَكْثَرَ إِلَّا هُوَ مَعَهُمْ أَيْنَ مَا كَانُوا) ؛ )هيچ گفتگوى محرمانهاى ميان سه تن نيست مگر اينكه او چهارمين آنهاست و نه ميان پنج تن مگر اينكه او ششمين آنهاست و نه كمتر از اين [عدد] و نه بيشتر مگر اينكه هر كجا باشند او با آنهاست.
٣. آيه ٣ سوره حديد:((هُوَ الْأَوَّلُ وَالْآخِرُ وَالظَّاهِرُ وَالْبَاطِنُ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ) ؛ )اوست اول و آخر و ظاهر و باطن و او به هر چيزى داناست.
همچنين آيات صفت قرب، آيات صفت وجه و مانند آن نيز بيانگر حضور الهى است.
در تبيين مفهوم حضور خداوند در تمام هستى گفته شده: خداوند واجبالوجود است و وجود هر موجود ممکن، از ناحيه او است و بىشک فيض هستى امکانى و موجودات ممکن، از ناحيه واجبالوجود است. بنابراين، خداوند سبحان که ذات واجبالوجود و هستى بخش ماهيات است به هر ماهيتى از وجود آن ماهيت نزديکتر و با او هست. در بياني ديگر، حضور و معيت خداوند سبحان را احاطه قيومى و احاطه قدرت و حاکميت او بر موجودات دانستهاند.
برخى از طرفداران تجسيم، از ظواهر آياتِ صفت حضور و مانند آن استفاده جسميت و حضور فيزيکى کردهاند، که اين پندار با اعتقادات ضرورى مسلمانان و نيز با آيات محکمى همانند: (لاَّ تُدْرِكُهُ الأَبْصَارُ وَهُوَ يُدْرِكُ الأَبْصَارَ…)((انعام// ١٠٣) ،)(لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ)((شوري// ١١) و مانند آن سازگار نيست و پندارى باطل است.)
[١]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه ٢٣
[٢]قرشي بنابي ، علي اكبر ، ١٣٠٧ -;قاموس قرآن;جلد١;صفحه ١٥١
[٣]مصطفوي ، حسن،١٢٩٤-١٣٨٤.;التحقيق فى كلمات القرآن;جلد٢;صفحه (٢٥٦-٢٥٨)
[٤]مكارم شيرازي ، ناصر ، ١٣٠٥ -;پيام قرآن , روش تازه اى درتفسير موضوعى قرآن;جلد٣;صفحه (٢٥٥-٢٦٩)