فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٤٧٧٤
وحي الهي
وحي الهي
(القاى مطلبى از سوى خداوند تعالى به پيامبران)
«وحى» در لغت به معانى مختلفى آمده که جامع آنها، اعلام و آگاهى مخفيانه و سريع است.
راغب در تعريف وحى مىگويد: «اصل الوحى، الإشارة السريعة».
ابنمنظور نيز مىگويد: «وحى» اشاره، نوشته، نامه، الهام، کلام پوشيده و هر مفهومى است که به غير خود مىرسانى.
«وحي» در اصل به معناى تند و سريع بوده و «امر وحي» به معناى امر سريع آمده است. از آنجا که فهماندن مطلبى با رمز و اشاره، سريع صورت مىگيرد، درباره آن «وحي» به کار مىرود. سپس کلمه «وحى» تعميم يافته و به هر نوع فهماندن پنهانى (خواه پنهان بودنش از نظر صدا باشد و خواه به خاطر نحوه بيان مطلب) اطلاق شده است.
«وحى» در اصطلاح به معناى القاى مطلبى از سوى خداوند تعالى به پيامبران است؛ خواه باواسطه و خواه بىواسطه باشد؛ اعم از آن که ديگران بشنوند يا نشنوند؛ خواه از طريق نوشته باشد که پيامبران ببينند يا مطلبى باشد که به قلبشان الهام شود؛ چه در خواب صورت گيرد و چه در بيداري.
وحى در قرآن به چهار معنا آمده است:
١. اشاره پنهانى و پوشيده؛
٢. هرگونه شعور و آگاهى غريزى و فطرى؛ مانند وحى در آيه شريفه((وَأَوْحَى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذِى مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتًا...))(نحل// ٦٨) ؛
٣. الهام نفسى و درونى که انسان آن را درمىيابد اما منشأ و خاستگاه آن شناخته شده نيست:((وَأَوْحَيْنَا إِلَى أُمِّ مُوسَى أَنْ أَرْضِعِيهِ فَإِذَا خِفْتِ عَلَيْهِ فَأَلْقِيهِ فِى الْيَمِّ وَلَا تَخَافِى وَلَا تَحْزَنِي...) . (قصص// آيه ٧) ؛ )
٤. وحى رسالتى (مختص پيامبران) : (نَحْنُ نَقُصُّ عَلَيْكَ أَحْسَنَ الْقَصَصِ بِمَا أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ هَذَا الْقُرْآنَ...)((يوسف// ٣) . )
وحى به اين معنا، بيش از هفتاد بار در قرآن آمده است.
وحى در يک تقسيم کلى بر دو گونه است: ١. وحى تکوينى؛ ٢. وحى تشريعي.
عالىترين شکل وحى، وحى تشريعى است که به انبيا بر اساس نياز بشر به هدايت الهى ابلاغ شده و از شاخصههاى نبوت است و به طرق گوناگونى به پيامبر ابلاغ مىشود. آغاز نزول وحى به پيامبر اسلام (ص) شب قدر ماه رمضان (سال چهل و يکم ولادت حضرت) در غار حرا بوده است.
نيز ر.ک: وحى تشريعي؛ وحى تکوينى.
[١]راغب اصفهاني ، حسين بن محمد ، - ٥٠٢ق;المفردات فى غريب القرآن;صفحه ٥٣٦
[٢]ابن منظور ، محمد بن مكرم ، ٦٣٠ - ٧١١ق.;لسان العرب;جلد١٥;صفحه ٣٧٩
[٣]حجتي ، محمد باقر ، ١٣١١ -;پژوهشى درتاريخ قرآن كريم;صفحه ٢٨
[٤]راميار ، محمود ، ١٣٠١ - ١٣٦٣;تاريخ قرآن;صفحه (٧٧-١٣٣)
[٥]جمعي از محققان;علوم القرآن عندالمفسرين;صفحه ٢٢١
[٦]معرفت ، محمد هادي ، ١٣٠٩ -١٣٨٥.;التمهيد فى علوم القرآن;جلد١;صفحه (٦٧-٧٣)
[٧]فضلي ، عبد الهادي،١٩٣٤-م.;تاريخ قراءات قرآن كريم;صفحه ٢٨
[٨]نورسي ، سعيد ، ١٢٩٣ - ١٣٧٩ق;المعجزات القرآنية;جلد١;صفحه ٦٤
[٩]طباطبايي ، محمد حسين ، ١٢٨١ - ١٣٦٠;قرآن دراسلام;صفحه ١٠٣