فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٢٤٨٨
سجع متوازي
سجع متوازي
(اتفاق فواصل در وزن و قافيه، و عدم مقابله بين هر کلمه و قرينه آن در وزن و قافيه)
در علم بديع، براي سجع- و همچنين فواصل- اقسامي برشمردهاند. يکي از اين اقسام، سجع متوازي است. در سجع متوازى، دو فاصله به لحاظ وزن و قافيه همساناند ولي ميان هر کلمه و قرينه آن مقابله در وزن و قافيه وجود ندارد. به عبارت ديگر، سجع متوازي عبارت است از موزون و متماثل بودن واژههاي آخر جملهها، هم از لحاظ وزن (هجا) و هم از لحاظ «رَوي» (حرف اصلي آخر واژه) ؛ مانندِ: آباد- آزاد، دلير-کوير. در قرآن اين نوع سجع فراوان به چشم ميخورد؛ مانند:
(فِيهَا سُرُرٌ مَّرْفُوعَةٌ(وَأَكْوَابٌ مَّوْضُوعَةٌ))(غاشيه//١٣-١٤) .
(وَالتَّوْرَاةَ وَالإِنجِيلَ(وَرَسُولاً إِلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ))(آل عمران//٤٨-٤٩) .
(في سِدْرٍ مَخْضُودٍ(وَ طَلْحٍ مَنْضُودٍ))(واقعه//٢٨-٢٩) .
(وَ الشَّمْسِ وَ ضُحاها(وَ الْقَمَرِ إِذا تَلاها)وَ النَّهارِ إِذا جَلاّها(وَ اللَّيْلِ إِذا يَغْشاها)وَ السَّماءِ وَ ما بَناها(وَ الأرْضِ وَ ما طَحاها)وَ نَفْسٍ وَ ما سَوّاها(فَألْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها))(شمس//١- ٨) .
(نَحْنُ أقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَريدِ(إِذْ يَتَلَقَّي الْمُتَلَقِّيانِ عَنِ الْيَمينِ وَ عَنِ الشِّمالِ قَعيدٌ)ما يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلاّ لَدَيْهِ رَقيبٌ عَتيدٌ(وَ جاءَتْ سَکْرَةُ الْمَوْتِ بِالْحَقِّ ذلِکَ ما کُنْتَ مِنْهُ تَحيدُ)وَ نُفِخَ فِي الصُّورِ ذلِکَ يَوْمُ الْوَعيدِ(وَ جاءَتْ کُلُّ نَفْسٍ مَعَها سائِقٌ وَ شَهيدٌ))(ق//١٦-٢١) .
[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه ٧٥
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه ٣٥٦