فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٢٠٦٨
حروف استعلا
حروف مستعليه
(حروف استعلا)
(حروف ادا شده به صورت درشت و پُرحجم)
حروف ٢٨ گانه عربى به لحاظ درشت و پُرحجم، يا نازک و کم حجم تلفظ شدن (داشتن صفت استعلا يا استفال) به دو دسته ميشوند:
١. «حروف مُستعليه»: حروفى هستند که هنگام تلفظ، ريشه زبان، خود را به طرف کام بالاى دهان مىکشد و حروف به صورتى درشت و پرحجم و به حالت تفخيم ادا مىشوند. حروف استعلاء در هنگام مکسور بودن استعلايشان کمتر ميشود.
حروف مستعليه عبارتند از: (ص - ض - ط - ظ - ع - غ - ق) .
٢. «حروف مستفل»: حروفى هستند که هنگام تلفظ، ريشه زبان از کامِ بالا پايين ميآيد و دور مىشود. در اين حالت، صداى حرف، نازک و به حالت «ترقيق» ادا مىشود.
به جز حروف مستعليه (ص، ض، ط، ظ، ع، غ، ق) بقيه حروف تهجى داراى صفت استفال و از حروف مستفله هستند؛ البته همه اين ٢١ حرف داراى صفت ترقيق نيستند؛ بلکه «ل» و «ر» در برخى شرايط به صورت تفخيم خوانده مىشوند.
نکته: بايد دقت کرد اگر در يک کلمه حرف استعلاء و استفال کنار يکديگر قرار گرفت صفات آنها روى يکديگر اثر نگذارند.
نيز ر.ک: صفت استعلا، صفت استفال.
[١]محيسن ،محمدسالم;الرائدفى تجويدالقرآن;صفحه ٤٨
[٢]صبره،علي ،-١٩٤٨;العقدالفريدفى فن التجويد;صفحه ٤٢