فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ١٨٨٤
تمنّي
تمنّي
(آرزوى امر غيرمحتَمل)
تمني از اقسام انشا و به معناى خواستن امر مورد پسندى است که اميدى براى دستيابى به آن نيست؛ يا به سبب محال بودن آن؛ مثل:((يَا لَيْتَنِى كُنتُ تُرَابًا) ؛ )کاش من خاک بودم! (نبأ//٤٠) يا دستيابى به آن ممکن است، اما اميدى براى به دست آوردن آن نيست؛ مثل: (يَا لَيْتَ لَنَا مِثْلَ مَا أُوتِيَ قَارُونُ) ؛ اى کاش ما نيز مانند آنچه به قارون داده شد داشتيم! (قصص// ٧٩) .
برخى اشکال کردهاند که چيزى که به دست آوردنش ممکن نباشد، چگونه درخواست ميشود؟
فخررازى ميگويد: بهتر آن است که تمني، ترجى و قسم را از اقسام طلب نشماريم؛ زيرا طلبى در آن نيست؛ بلکه تنبيه و آگاهى بر مطلب و مراد است، اما ميتوان آن را انشا ناميد.
حروف تمنى عبارتند از:
١. ليتَ:((يَا لَيْتَنَا نُرَدُّ وَلاَ نُكَذِّبَ بِآيَاتِ رَبِّنَا) ؛ )کاش ما را بازميگرداندند و ديگر آيات پروردگارمان را انکار نميکرديم! (انعام// ٢٧) ؛
٢. هل:((فَهَل لَّنَا مِن شُفَعَاء فَيَشْفَعُواْ لَنَا) ؛ )آيا شفيعانى داريم که براى ما شفاعت کنند؟ (اعراف// ٥٣) ؛
٣. لو:((فَلَوْ أَنَّ لَنَا كَرَّةً فَنَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ) ؛ )کاش براى ما بازگشتى بود تا آنگاه از مؤمنان ميشديم (شعرا// ١٠٢) .
[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٢;صفحه (٣٢١-٣٢٣)
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه ٢٧٩
[٣]خرمشاهي ، بهاء الدين ، ١٣٢٤ -;دانش نامه قرآن وقرآن پژوهى;جلد١;صفحه ٨٠٨
[٤]بستاني ، بطرس ، ١٨٩٨ - ١٩٦٩;محيط المحيط قاموس مطول للغة العربية;صفحه ٨٦٦