فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٦٦٦
ادات تشبيه
ادات تشبيه
(واژه بيانگر شباهت چيزى به چيز ديگر)
«ادات تشبيه» از ارکان تشبيه، و آن لفظى است که بر تشبيه دلالت مىکند و مشبّه را به مشبّهٌبه پيوند مىدهد. اين ادات مىتواند «حرف»، «اسم» يا «فعل» باشد.
«ادات حرفى تشبيه» دو گونه است:
١. بسيط؛ مانند: «کاف» در((أَعْمَالُهُمْ كَرَمَادٍ اشْتَدَّتْ بِهِ الرِّيحُ فِى يَوْمٍ عَاصِفٍ...) ؛ )كردارهايشان به خاكسترى مىماند كه بادى تند در روزى طوفانى بر آن بوزد (ابراهيم// ١٨) .
٢. مرکّب؛ مانند: «کأن» در((... كَأَنَّهُ رُؤُوسُ الشَّيَاطِينِ) ؛ )گويى چون كلههاى شياطين است (صافات// ٦٥) .
«ادات اسمى» مانند: «مثل» در((مَثَلُ مَا يُنفِقُونَ فِى هِذِهِ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا كَمَثَلِ رِيحٍ فِيهَا صِرٌّ...) ؛ )مثل آنچه [آنان] در زندگى اين دنيا [در راه دشمنى با پيامبر] خرج مىكنند همانند بادى است كه در آن سرماى سختى است (آلعمران// ١١٧) .
«ادات فعلى» مانند: «يحسب» و «يخيّل» در آيات((... يَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ مَاء...) ؛ )تشنه آن را آبى مىپندارد (نور// ٣٩) و (... يُخَيَّلُ إِلَيْهِ مِن سِحْرِهِمْ أَنَّهَا تَسْعَى) ؛ بر اثر سحرشان در خيال او [چنين] مىنمود كه آنها به شتاب مىخزند (طه// ٦٦) .
[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٣;صفحه ٤١٦
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه (١٤٢-١٤٣)