فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ١٢٤١
انواع اختلاف قرائات
وجوه اختلاف قرائات
(انواع اختلاف قرائات)
(انواع اختلافات موجود ميان قرائات مختلف)
دانشمندانى همانند ابنقتيبه، فخرالدين رازي، ابنجزري و ديگران، در مقام استقراى قرائات - علىرغم اختلاف انواع آن - برآمدند و کوشيدند تا وجوه اختلاف را نيز مشخص کنند. آنان به اين نتيجه رسيدند که وجوه يا انواع اختلاف قرائات، به نمونههاي ذيل محدود است:
١. اختلاف در اِعراب يا حرکات کلمه؛
٢. اختلاف در حروف کلمه؛
٣. اختلاف در تقديم و تأخير؛
٤. اختلاف در زيادت و نقصان.
صاحب التمهيد فى علوم القرآن در اين زمينه مىنويسد:
انواع اختلاف قرائتها بيش از حدّ شمارش است؛ مانند: اختلاف در حرکات از نظر اعراب و بنا، تقديم و تأخير، زيادت و نقصان، مدّ و قصر، تخفيف و تشديد، ترقيق و تفخيم، اخفا و اظهار، فک و ادغام، اماله و روم و اشمام و…
برخى از مؤلفان کوشيدهاند تا اين اختلافات را در هفت نوع منحصر کنند؛ نه از آن نظر که معتقد باشند منظور از «احرف سبعه» که در حديث آمده، اين اختلافات است؛ بلکه شايد براى تيمّن و تبرّک به اين عدد است که در سخن پيامبر (ص) آمده است؛ ولى اين تکلفى بيش نيست.
نيز ر.ک: اختلاف قرائات در حرکات؛ اختلاف قرائات در حروف؛ اختلاف قرائات در تقديم و تأخير؛ اختلاف در زيادت و نقصان.
[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه (٣٣٤-٣٣٦)
[٢]فضلي ، عبد الهادي،١٩٣٤-م.;تاريخ قراءات قرآن كريم;صفحه ١١٣
[٣]معرفت ، محمد هادي ، ١٣٠٩ -١٣٨٥.;التمهيد فى علوم القرآن;جلد٢;صفحه ٩٤