واژه «حديد» (آهن) شش بار در قرآن آمده است؛ از جمله در آيه ٢٥ سوره حديد از آن به عنوان مظهر قدرت و منفعت، در کنار نزول کتاب و ميزان (سمبل مکتب و عدالت اجتماعي) ياد مى‌کند. نام حديد براى سوره، از همين آيه گرفته شده است.

هدف اصلى سوره، تحريك و تشويق مؤمنين به انفاق در راه خداست، که از ايمان و تقوا سرچشمه مى‌گيرد. تكرار امر صريح به اين معنا در خلال آياتش اشعار بدان دارد، يك جا مى‌فرمايد: آمِنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ أَنْفِقُوا مِمَّا جَعَلَكُمْ مُسْتَخْلَفِينَ فِيهِ... و جاى ديگر مى‌فرمايد: مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً... و باز جاى ديگر مى‌فرمايد: إِنَّ الْمُصَّدِّقِينَ وَ الْمُصَّدِّقاتِ وَ أَقْرَضُوا اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً و در تشويق مردم به اين عمل همين بس كه انفاق مردم را قرض دادن آنان به خداى عز اسمه دانسته، و معلوم است كه خداى عز و جل عالى‌ترين و مقدس‌ترين و بهترين مطلوبست، او هرگز خلف وعده نمى‌كند، و او وعده‌شان داده كه اگر به وى قرض بدهند مضاعف و چند برابر بر مى‌گرداند، و نيز وعده داده كه در عوض انفاقشان اجرى كريم و بسيار زياد بدهد.

و نيز اشاره كرده به اين كه اين انفاق منشاش تقوا و ايمان به رسول است، و اثر آمرزش گناهان و داشتن دو برابر از رحمت و ملازمت با نور، و بلكه ملحق شدن به صديقين و شهداء در نزد خداى سبحان است.

و در خلال آيات سوره معارفى هم راجع به مبدأ و معاد آمده، و دعوت به تقوا و اخلاص ايمان و زهد دارد، و نيز مشتمل بر مواعظى است.

چون تشويق و تحريك مردم به انفاق، و اينكه انفاق قرض دادن به خدا است اين توهم را ايجاد مى‌كند كه مگر خدا به مال ما محتاج است، لذا از همان آغاز سخن يعنى اولين كلمه سوره مساله نزاهت خدا از احتياج را خاطر نشان نموده، فرموده: آنچه در زمين و آسمانها است خدا را تسبيح مى‌گويند. و نيز عده‌اى از اسماى حسناى خدا را كه رساننده اين نزاهت‌ است ذكر كرد، و همه سوره‌هايى كه با تسبيح خدا آغاز شده، يعنى سوره حشر، صف، جمعه و تغابن، كه بعضى با كلمه سبح و بعضى ديگر با كلمه يسبح آغاز شده‌اند، نظير سوره مورد بحث است.

ويژگي‌هاى سوره حديد:

١. اين سوره ٢٩ آيه به عدد کوفى و بصرى، و ٢٨ آيه به عدد ديگرمکتب‌ها و ٥٤٤ کلمه و ٢٤٧٦ حرف دارد.

٢. در ترتيب نزول، نود و چهارمين و در مصحف شريف پنجاه و هفتمين سوره قرآن است که پس از سوره زلزال و پيش از سوره محمد (ص) نازل شد.

٣. گفته شده: اين سوره به شهادت سياق آياتش در مدينه نازل شده. و بعضى از مفسرين ادعا كرده‌اند كه مدنى بودن اين سوره اجماعى است.

٤. از نظر کميت از سوره‌هاى مفصّل طوال و اندکى کمتر از يک حزب قرآن است.

٥. دومين سوره از سوره مسبحات است.

٦. نسخى در اين سوره واقع نشده است.

محتواى اين سوره:

١. خداشناسي، تسبيح خدا و اوصاف الهي؛

٢. آفرينش زمين و آسمان در شش روز؛

٣. ترسيم وضعيت مؤمنان و منافقان در قيامت؛

٤. نفى رهبانيت و کناره‌گيرى از جامعه؛

٥. جايگاه جهاد، انفاق و قرض دادن؛

٦. بلايا، مصائب و تقديرات الهي؛

٧. قسط و عدل به‌واسطه انزال کتاب و رسولان و….

[١]طباطبايي ، محمد حسين ، ١٢٨١ - ١٣٦٠;الميزان في تفسير القرآن;جلد١٩;صفحه ١٤٣
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه ٦٦و٥٠و(٤١-٤٣)
[٣]فيروز آبادي ، محمد بن يعقوب ، ٧٢٩ - ٨١٧ق;بصائرذوى التمييزفى لطائف الكتاب العزيز;جلد١;صفحه ٤٥٣
[٤]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه ١٩٤
[٥]راميار ، محمود ، ١٣٠١ - ١٣٦٣;تاريخ قرآن;صفحه ٥٨٧
[٦]جمعي از محققان;علوم القرآن عندالمفسرين;جلد١;صفحه ٣١٧
[٧]مكارم شيرازي ، ناصر ، ١٣٠٥ -;تفسير نمونه;جلد٢٣;صفحه ٢٨٨
[٨]هاشم زاده هريسي ، هاشم ، ١٣١٧ -;شناخت سوره هاى قرآن;صفحه ٤١٦
[٩]مكارم شيرازي ، ناصر ، ١٣٠٥ -;تفسير نمونه;جلد١٠;صفحه ١٢٠