فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٥٦٢
احتمال عطف و استيناف
احتمال عطف و استيناف
(يکى از اسباب اجمال در آيات)
«احتمال عطف و استيناف» يکى از اسباب اجمال است؛ مانند:((وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلاَّ اللّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِى الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِّنْ عِندِ رَبِّنَا)…) ؛ با آنكه تاويلش را جز خدا و ريشهداران در دانش كسى نمىداند [آنان كه] مىگويند ما بدان ايمان آورديم همه [چه محكم و چه متشابه] از جانب پروردگار ماست (آل عمران// ٧) .
در اين آيه دو احتمال وجود دارد: ١. عطف «الراسخون» بر «الله»؛ ٢. استيناف (مبتدا بودن آن) .
بنابر احتمال اول، تأويل آيات متشابه را غير از خدا، راسخون در علم هم مىدانند. و بنا بر احتمال دوم، تأويل متشابهات را فقط خدا مىداند.
اغلب اهلسنّت طرفدار استيناف (قول دوم) هستند؛ ولى مشهور شيعه و بعضى از اهلسنّت و به ويژه بعضى از بزرگترين نحويان قديم و جديد، طرفدار عطف (قول اول) هستند.
[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٢;صفحه ٢١٢
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه ٦٠و٥
[٣]صالح ، صبحي ، ١٩٢٦ -;مباحث فى علوم القرآن;صفحه ٢٨٢