فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ١٠٠
آيات صفت فوقيّت
آيات صفت فوقيّت
(آيات بيانگر برترى خدا)
آيات بازگوکننده برترى مقامى و معنوى خداوند سبحان را آيات صفت فوقيّت مىنامند.
واژه فوق ٣٢ بار در قرآن آمده است که از اين تعداد چهار بار و در چهار آيه وصف فوقيت به خداوند نسبت داده شده است؛ مانند:
١. آيه ١٨ سوره انعام:((وَهُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِ وَهُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ) ؛ )و اوست كه بر بندگان خويش چيره است و اوستحكيم آگاه.
٢. آيه ٦١ سوره انعام:((وَهُوَ الْقَاهِرُ فَوْقَ عِبَادِهِ وَيُرْسِلُ عَلَيْكُم حَفَظَةً) ؛ )و اوست كه بر بندگانش قاهر [و غالب] است و نگهبانانى بر شما مىفرستد.
٣. آيه ٥٠ سوره نحل:((يَخَافُونَ رَبَّهُم مِّن فَوْقِهِمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ) ؛ )از پروردگارشان كه حاكم بر آنهاست مىترسند و آنچه را مامورند انجام مىدهند.
٤. آيه ١٠ سوره فتح:((يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ) ؛ ) دستخدا بالاى دستهاى آنان است .
منظور از فوقيت خداوند در اين آيات، علو و بالا بودن حسى و مکانى نيست؛ زيرا علو مکانى، از اوصاف اجسام، و خداوند سبحان از آن منزه است؛ بلکه مراد، علو و برترى مقامى و معنوى و احاطه علمى خداوند بر بندگان و قهر و تسلط و استيلاى او بر انسانها است؛ از اين رو، تمسک به اين آيات براى جسميت خداوند و علو مکانى، مردود است.
[١]مصطفوي ، حسن،١٢٩٤-١٣٨٤.;التحقيق فى كلمات القرآن;جلد٩;صفحه (١٥٨-١٦١)
[٢]مكارم شيرازي ، ناصر ، ١٣٠٥ -;پيام قرآن , روش تازه اى درتفسير موضوعى قرآن;جلد٤;صفحه ٢٤٧
[٣]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه ٢٢
[٤]معرفت ، محمد هادي ، ١٣٠٩ -١٣٨٥.;التمهيد فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه (١٠٩-١١٨)
[٥]طبرسي ، فضل بن حسن ، ٤٦٨ - ٥٤٨ق;مجمع البيان فى تفسيرالقرآن;جلد٤;صفحه ٢١
[٦]طباطبايي ، محمد حسين ، ١٢٨١ - ١٣٦٠;الميزان في تفسير القرآن;جلد٧;صفحه (٣٥-٣٦)
[٧]همان;جلد١٨;صفحه (٢٧٤-٢٧٥)
[٨]مكارم شيرازي ، ناصر ، ١٣٠٥ -;تفسير نمونه;جلد٥;صفحه (٢٧٣-٢١)و١٧٤