فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٣٣٣٧
طباق مقابله
مقابله (ادبيات)
(طباق مقابله)
(ذکر دو يا چند معناى هماهنگ، و در پى آوردن معانى مقابل آنها)
«مقابله» از انواع اسلوب بديعى قرآن و آن جايى است که دو يا چند معناى هماهنگ با يکديگر آورده سپس به ترتيب، معانى مقابل آنها ذکر شود؛ مانند:((فَأَمَّا مَن أَعْطَى وَاتَّقَى)وَصَدَّقَ بِالْحُسْنَى(فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْيُسْرَى)وَأَمَّا مَن بَخِلَ وَاسْتَغْنَى(وَكَذَّبَ بِالْحُسْنَى)فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْعُسْرَى) ؛ «حال اگر کسى (مالي) بخشيد و پروا و پرهيز ورزيد و (وعده) بهشت را استوار داشت، زود است که راهش را به سوى خير و آسانى هموار کنيم. و اما کسى که دريغ ورزيد و بىنيازى کرد و بهشت را دروغ انگاشت، زود است که راهش را به سوى دشوارى هموار کنيم». (ليل// ٥ - ١٠) .
برخى مقابله را از انواع طباق شمرده و تفاوت آن دو را در اين دانستهاند که طباق فقط با اضداد پديد مىآيد ولى مقابله اعم از اضداد و غير آن است، و نيز طباق غالباً بين دو ضدّ مطرح مىشود ولى مقابله، ميان بيش از دو ضدّ است.
بعضى نيز مقابله را به سه نوع «مقابله نظيري»، «مقابله خلافي» و «مقابله نقيضي» تقسيم کردهاند.
توضيح هر يک از اين واژهها را در مدخلهاى مربوط بيابيد.
[١]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه ٣٢٧
[٢]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٣;صفحه ٤٥٨
[٣]باقلاني ، محمد بن طيب ، ٣٣٨ - ٤٠٣ق.;اعجازالقرآن;صفحه ٨٧
[٤]بستاني ، بطرس ، ١٨٩٨ - ١٩٦٩;محيط المحيط قاموس مطول للغة العربية;صفحه ٧١٤