قرآن مهم‌ترين معجزه پيامبر (ص) و آخرين کتاب آسمانى، نزد مسلمانان اهميت و احترام بى‌نظيرى دارد؛ از اين رو، براى اشاره به اين کتاب الهى، از نام‌ها، القاب و صفات متعددى استفاده شده است.

مفسر بزرگ قرن ششم، جمال الدين ابو الفتوح رازي، در مقدمه تفسير خود ٤٣ نام براى قرآن آورده است که بيشتر جنبه وصفى دارد. طبرسى در مجمع البيان به نام‌هاي: قرآن، فرقان، کتاب و ذکر اکتفا کرده است. بدر الدين زرکشى نقل مي‌کندکه حرالى کتابى در اين زمينه نوشته و بيش از نود اسم يا وصف براى قرآن ياد آورشده است. از قاضى ابو المعالى عزيزى بن عبدالملک نيز ٥٥ نام و عنوان براى قرآن نقل کرده است که ٤٣ نام آن با فهرست ابو الفتوح رازى مشترک است. فيروزآبادى در بصائر ذوى التمييز ادعا مي‌کند که براى قرآن صد اسم در قرآن کريم آمده و ٩٤ اسم را ذکر مي‌کند.

آن عده از اسامى و صفات قرآن که از کتاب‌هاى مذکور به دست مي‌آيد به شرح ذيل است:

١. آيات: (البقرة/٢٥٢) ؛ ٢. اَثاره: (الأحقاف/٤) ؛ ٣. احسن الحديث: (الزمر/٢٣) ؛ ٤. اِمام (الإسراء/٧١) ؛ ٥. امر: (الطلاق/٥) ؛ ٦. إنزال (النساء/١٧٤) ؛ ٧. ايمان: (آل عمران/١٩٣) ؛ ٨. بالغة: (القمر/٥) ؛ ٩. برهان: (النساء/١٧٤) ؛ ١٠. بُشري: (النمل/٢) ؛ ١١. بشير: (فصّلت/٣-٤) ؛ ١٢. بصائر: (الجاثية/٢٠) ١٣. بلاغ: (ابراهيم/٥٢) ؛ ١٤. بيان: (آل عمران/١٣٨) ؛ ١٥. بيّنات: (العنکبوت/٤٩) ؛ ١٦. بيّنه: (الأنعام/١٥٧) ؛ ١٧. تبيان: (النحل/٨٩) ؛ ١٨. تبصره: (ق/٨) ؛ ١٩. تذکره: (المزّمّل/١٩) ، (الحاقّة/٤٨) ؛ ٢٠. تصديق: (يونس/٣٧) ؛ ٢١. تفسير: (الفرقان/٣٣) ؛ ٢٢. تفصيل: (الأنعام/١٥٤) ، (الأعراف/١٤٥) ؛ ٢٣. تنزيل: (الإسراء/١٠٦) ، (الإنسان/٢٣) ، (الشعراء/١٩٢) ؛ ٢٤. ثقيل: (المزّمّل/٥) ؛ ٢٥. حبل: (آل عمران/١٠٣) ؛ ٢٦. حجّة: (الأنعام/١٤٩) ؛ ٢٧. حديث: (الطور/٣٤) ، (النجم/٥٩-٦٠) ، (الکهف/٦) ، (الزمر/٢٣) ؛ ٢٨. حقّ: (الحاقّة/٥١) ؛ ٢٩. حکم: (الرعد/٣٧) ؛ ٣٠. حکمت: (الأحزاب/٣٤) ؛ ٣١. حکيم: (آل عمران/٥٨) ؛ ٣٢. حبل: (آل عمران/١٠٣) ؛ ٣٣. خير: (النحل/٣٠) ؛ ٣٤. ذکر: (القمر/١٧) ، (فصّلت/٤١) ؛ ٣٥. ذکري: (هود/١٢٠) ؛ ٣٦. رحمة: (النمل/٧٧) ؛ ٣٧. رسالة (المائدة/٦٧) ؛

٣٨. روح: (الشوري/٥٢) ؛ ٣٩. سراج: (الأحزاب/٤٦) ؛ ٤٠. شفاء: (فصّلت/٤٤) ؛ ٤١. صُحُف (عبس/١٣) ؛ ٤٢. صدق (الزمر/٣٣) ؛ ٤٣. صراط مستقيم: (الحمد/٦) ؛ ٤٤. عَجَب: (الجنّ/١) ؛ ٤٥. عدل: (الأنعام/١١٥) ؛ ٤٦. عربي: (الزمر/٢٨) ؛ ٤٧. العروة الوثقى (البقرة/٢٥٦) ، (لقمان/٢٢) ؛ ٤٨. عزيز: (فصّلت/٤١) ؛ ٤٩. عصمت: (آل عمران/١٠٣) ؛ ٥٠. عظيم: (الحجر/٨٧) ؛ ٥١. علم: (الرعد/٣٧) ؛ ٥٢. عليّ: (الزخرف/٤) ؛ ٥٣. غيب (البقرة/٣) ؛ ٥٤. فرقان: (آل عمران/٣٤) ، (الأنفال/٢٩) ، (الفرقان/١) ؛ ٥٥. فصل: (الطارق/١٣) ؛ ٥٦. فضل (يونس/٥٨) ؛ ٥٧. قرآن: (القيامة/١٧-١٨) ؛ ٥٨. قسط: (المائدة/٤٢) ؛ ٥٩. قصص: (يوسف/٣) ؛ ٦٠. قول: (القصص/٥١) ؛ ٦١. قيل: (النساء/١٢٢) ؛ ٦٢. قيّم: (الکهف/١-٢) ؛ ٦٣. قيّمة: (البيّنة/٣) ؛ ٦٤. کتاب: (النساء/٢٩) ، (الفاطر/١٠٥) ، (البقرة/٢) ؛ ٦٥. کريم: (الواقعة/٧٧) ؛ ٦٦. کلام: (التوبة/٦) ؛ ٦٧. کلمات: (لقمان/٢٧) ؛ ٦٨. کلمه: (الأنعام/١١٥) ؛ ٦٩. کوثر: (الکوثر/١) ؛ ٧٠. ماء: (المؤمنون/١٨) ؛ ٧١. مبارک: (الأنبياء/٥٠) ؛ ٧٢. مبشِّر: (الکهف/٢) ؛ ٧٣. مبِين: (يوسف/١) ؛ ٧٤. متشابه: (الزمر/٢٣) ؛ ٧٥. متلُوّ: (البقرة/١٢١) ؛ ٧٦. مثاني: (الزمر/٢٣) ؛ ٧٧. مثبِّت: (

هود/١٢٠) ؛ ٧٨. مَثَل: (ابراهيم/٢٤) ؛ ٧٩. مجيد: (ق/١) ، (الفرقان/٤٨) ، (لقمان/١٠) ؛ ٨٠. محکمة: (محمّد/٢٠) ؛ ٨١. مرتَّل: (المزّمّل/٤) ؛ ٨٢. مرفوع: (عبس/١٤) ؛ ٨٣. مسطور: (الطور/٢) ؛ ٨٤. مصدِّق: (الأنعام/٩٢) ؛ ٨٥. مطهَّر: (عبس/١٤) ؛ ٨٦. مفصِّل: (الأنعام/١٤) ؛ ٨٧. مقروء: (الإسراء/١٠٦) ؛ ٨٨. مکرَّم: (عبس/١٣) ؛ ٨٩. منزَّل (الأنعام/١١٤) ؛ ٩٠. منير: (الأحزاب/٤٦) ؛ ٩١. موعظه: (يونس/٥٧) ؛ ٩٢. مهيمن: (المائدة/٤٨) ؛ ٩٣. نبأ: (النبأ/١-٢) ؛ ٩٤. نذير: (فصّلت/٤) ؛ ٩٥. نجوم (الواقعة/٧٥) ؛ ٩٦. نعمت: (الضحي/١١) ؛ ٩٧. نور: (الأعراف/١٥٧) ؛ ٩٨. وحي: (الأنبياء/٤٥) ؛ ٩٩. هادي: (الجنّ/١-٢) ؛ ١٠٠. هُدَي: (البقرة/٢) .

در اين فرهنگنامه براى بسيارى از اسماء و صفات مذکور، به صورت مستقل، شرح مختصرى آمده است.

در تعيين اين مطلب که کدام‌يک از اين واژه‌ها از حالت وصفى بيرون آمده و (به سبب کثرت استعمال) به صورت اسم عَلَم براى قرآن در آمده است، نمى‌توان اظهارنظر قطعى کرد؛ گرچه مى‌توان اطمينان داشت برخى واژه‌ها حالت وصفى خود را حفظ کرده، اسم عَلَم براى قرآن نشده‌اند؛ از اين رو، در اصطلاحنامه، اصطلاح «اسامى و صفات قرآن» به همين صورت مرکب، براى تمام موارد اعم از اين که اسم يا صفت قرآن باشد، به کار رفته است.

[١]فيروز آبادي ، محمد بن يعقوب ، ٧٢٩ - ٨١٧ق;بصائرذوى التمييزفى لطائف الكتاب العزيز;جلد١;صفحه (٨٨-٩٦)
[٢]حجتي ، محمد باقر ، ١٣١١ -;پژوهشى درتاريخ قرآن كريم;صفحه ٢٣
[٣]غزالي ، محمد بن محمد ، ٤٥٠ - ٥٠٥ق.;جواهر القرآن;صفحه ٤٨
[٤]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه (٢٧٣-٢٧٦)
[٥]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه (١٧٨-١٨٢)
[٦]ابو الفتوح رازي ، حسين بن علي ، ٤٧٠؟-٥٥٤؟ق.;روض الجنان وروح الجنان فى تفسيرالقرآن;جلد١;صفحه (-٥مقدمه)
[٧]طبرسي ، فضل بن حسن ، ٤٦٨ - ٥٤٨ق;مجمع البيان فى تفسيرالقرآن;جلد١;صفحه (-١٤مقدمه)