حزب‌ها و قبايل مشرک عرب براى ريشه‌کن کردن اسلام و مسلمانان، دست به دست داده و مدينه را محاصره کردند و جنگ خندق پيش آمد. واکنش روانى و عکس‌العمل مسلمانان به اين محاصره نظامى و نقش تخريبى ستون‌پنجم و سرانجام جنگ، در خلال آيات ٩ تا ٢٧ سوره احزاب ذکر شده و بسى آموزنده است. همين واقعه، وجه نامگذارى اين سوره به «احزاب» است.

اين سوره مشتمل است بر معارف، احكام، قصص، عبرت‌ها، و مواعظى چند، و از آن جمله مشتمل است بر داستان جنگ خندق، و اشاره‌اى هم به داستان يهوديان بنى قريظه دارد، و سياق آيات آن شهادت مى‌دهد به اينكه از سوره‌هايى است كه در مدينه نازل شده است.

ويژگي‌هاى سوره احزاب:

١. اين سوره ٧٣ آيه، ١٢٨٠ يا ١٣٠٧ کلمه و ٥٧٩٦ يا ٥٧٨٧ حرف دارد.

٢. در ترتيب نزول، نودمين سوره و در ترتيب مصحف شريف سى‌ و سومين سوره قرآن است که پس از آل‌عمران و پيش از ممتحنه نازل شده است.

٣. به اتفاق همه مفسران، پس از هجرت در مدينه نازل شد و از سور مدنى به شمار مى‌آيد.

٤. از نظر شمار آيات، از سوره‌هاى مثانى است که مقدارى بيش از نيم جزء از قرآن را تشکيل مى‌دهد.

٥. گفته‌اند در آن يک يا دو آيه منسوخ وجود دارد.

احکام فقهى سوره:

١. بيان طبقات ارث خويشاوندان؛

٢. احکام خاص زنان پيامبر اکرم (ص) ؛

٣. ازدواج با همسر فرزندخوانده، پس از طلاق؛

٤. عدم عِدّه براى طلاق پيش از آميزش؛

٥. بيان حکم زنانى که ازدواج با آنان مباح يا حرام است؛

٦. حکم حجاب براى زنان.

محتواى عمده و مهم سوره احزاب:

١. بيان چند حکم فقهي، که در بالا اشاره شد؛

٢. مباحثى از نبوت همچون ولايت پيامبر (ص) بر مؤمنان؛

٣. جنود الهى مانند فرشتگان و عوامل غيبى و باد؛

٤. شرح داستان احزاب؛

٥. شرح اجمالى جنگ بنى‌قريظه؛

٦. داستان ازدواج پيامبر (ص) با زينب دختر جحش؛

٧. بيان امانت مهمى که زمين و آسمان تحمل حمل آن را نداشتند.

[١]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه ٤٣و٤١
[٢]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه ١٩٤
[٣]حجتي ، محمد باقر ، ١٣١١ -;پژوهشى درتاريخ قرآن كريم;صفحه ١٤٤
[٤]راميار ، محمود ، ١٣٠١ - ١٣٦٣;تاريخ قرآن;صفحه ٥٨٥
[٥]مكارم شيرازي ، ناصر ، ١٣٠٥ -;تفسير نمونه;جلد١٧;صفحه ١٨٣
[٦]جمعي از محققان;علوم القرآن عندالمفسرين;جلد١;صفحه ٣١٧
[٧]فيروز آبادي ، محمد بن يعقوب ، ٧٢٩ - ٨١٧ق;بصائرذوى التمييزفى لطائف الكتاب العزيز;جلد١;صفحه ٣٧٧
[٨]طباطبايي ، محمد حسين ، ١٢٨١ - ١٣٦٠;الميزان في تفسير القرآن;جلد١٦;صفحه ٢٧٣