فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٨٧٥
استعاره مكنيّه
استعاره بالكنايه
(استعاره مكنيّه)
(استعاره با ذکر مشبّه فقط)
استعاره به اعتبار ذکر «مشبه» و «مشبهبه» بر دو قسم است: ١. استعاره تصريحيه، ٢. استعاره بالکنايه.
«استعاره بالکنايه» که به آن «استعاره مکنيه» نيز مىگويند، آن است که تشبيه در نفس مضمر بماند و به هيچ يک از ارکان آن جز مشبه تصريح نشود. نشانه اين تشبيه، اثبات يکى از ويژگىهاى «مشبهبه» براى «مشبه» است.
وجه نامگذارى اين استعاره به «بالکنايه» و «مکنيه» عدم تصريح و بسندهکردن به ذکر خواص آن است.
سکاکى مىگويد: استعارهبالکنايه آن است که «مشبه» ذکر، و بعضى از لوازم «مشبهٌبه» به صورت «استعاره تخييليه» به آن نسبت داده شود.
«استعاره تخييليه» در قرآن فراوان است؛ مانند:((الَّذِينَ يَنقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِن بَعْدِ مِيثَاقِهِ...))(بقره// ٢٧) .
در اينجا «عهد» به «حبل» تشبيه شده است؛ اما در نفس مضمر مانده و به هيچ يک از ارکان تشبيه اشاره نشده است، مگر به «مشبه» که همان عهد باشد. و نشانه آن اثبات نقض، يکى از خواص «حبل» (مشبهبه) است.
نيز ر.ک: استعاره تصريحيه.
[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٣;صفحه ٤٣٨
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه ١٥٤
[٣]عبدالقادر،حسين;القرآن والصورة البيانية;صفحه ٣٢٨
[٤]معرفت ، محمد هادي ، ١٣٠٩ -١٣٨٥.;التمهيد فى علوم القرآن;جلد٥;صفحه ٤١٢