فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٨٥٠
استطراد
استطراد
(ذکر کلامى به مناسبت مقام، بدون اقتضاى ضرورت)
«استطراد» از انواع اسلوب بديعى قرآن و يکى از اسباب تناسب آيات، و در اصطلاح بهاين معنا است که ساختار کلام به گونهاى باشد که از آن، کلام ديگرى لازم آيد؛ هرچند آن کلام، مقصودبالذات نباشد و بالعرض آمده باشد؛ مانند:((يَا بَنِى آدَمَ قَدْ أَنزَلْنَا عَلَيْكُمْ لِبَاسًا يُوَارِى سَوْءَاتِكُمْ وَرِيشًا وَلِبَاسُ التَّقْوَىَ ذَلِكَ خَيْرٌ) ؛ )اى فرزندان آدم در حقيقت ما براى شما لباسى فرو فرستاديم كه عورتهاى شما را پوشيده مىدارد و [براى شما] زينتى است و[لى] بهترين جامه [لباس] تقوا است (اعراف// ٢٦) .
زمخشرى مىگويد: اين آيه از باب استطراد است؛ زيرا آيات قبل درباره آشکار شدن اندام (عورت) آدم و حوا و پوشاندن آن با برگهاى درختان بهشتي، نازل شد، بنابراين، خداوند براى گوشزد اين نعمت (حفظ آبروى انسان از تحقير و اهانت با خلق لباس و پوشش) اين آيه را استطراداً آورده است؛ يعنى لازمه آيات قبلى، آوردن اين آيه بود؛ نه اينکه اين آيه مقصود بالذات باشد.
زرکشى در البرهان استطراد را اين گونه تعريف مىکند: «التعريض بعيب انسان بذکر عيب غيره؛ آشکار کردن عيب شخصى با بيان عيب ديگري».
[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٣;صفحه ٣٠٠
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه ٣٧٣و٢٨٤
[٣]باقلاني ، محمد بن طيب ، ٣٣٨ - ٤٠٣ق.;اعجازالقرآن;صفحه ١٠٣
[٤]بستاني ، بطرس ، ١٨٩٨ - ١٩٦٩;محيط المحيط قاموس مطول للغة العربية;صفحه ٥٤٧
[٥]معرفت ، محمد هادي ، ١٣٠٩ -١٣٨٥.;التمهيد فى علوم القرآن;جلد٥;صفحه ٩٠