فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٧١٩
ادات قصر
ادات حصر
(ادات قصر)
(ادات تخصيص چيزى به چيز ديگر)
«حصر»-که «قصر» نيز ناميده مىشود- تخصيص چيزى به چيز ديگر به طريق مخصوص است؛ به بيان ديگر، «حصر» اثبات حکمى براى موردى معين و نفى آن حکم از موارد ديگر است. اين حصر با ادوات و روشهاى ذيل صورت مىپذيرد:
١. حصر نفى و استثنا؛ خواه نفى به «لا» باشد، خواه به «ما» يا غير اينها؛ مانند:((... لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ..))(صافات// ٣٥) و((مَا قُلْتُ لَهُمْ إِلاَّ مَا أَمَرْتَنِى بِهِ...))(مائده// ١١٧) .
٢. حصر به «اِنّما» (به کسر همزه) : (قَالَ إِنَّمَا الْعِلْمُ عِندَ اللَّهِ...)((احقاف// ٢٣) . )
٣. حصر به «اَنّما» (به فتح همزه) : (قُلْ إِنَّمَا يُوحَى إِلَيَّ أَنَّمَا إِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ...)((انبياء// ١٠٨) . )
٤. مقدم کردن معمول:((إِيَّاكَ نَعْبُدُ وإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ))(حمد// ٥) .
٥. ضمير فصل:((فَاللَّهُ هُوَ الْوَلِيُّ))(شوري//٤٢) .
٦. عطف به «لا» يا «بل».
٧. تقديم مسندٌاليه و….
[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٢;صفحه ٤١٤
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه ٢٢٧و(١٧٤-١١٩)و١٦٧