فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٧٠١
ادات زائد
ادات زائد
(ادات فاقد معناى خاص)
«ادوات زائد» افاده معناى خاصى ندارند و در قرآن به کار رفتهاند؛ مانند:
١. «ال» معانى فراوانى دارد، و گاهى به صورت زائد نيز استعمال شده است. زائد واقع شدن «ال» به دو گونه است:
الف) زائده لازمه؛ مانند:((وَالنَّجْمِ إِذَا هَوَى) ؛ )سوگند به اختر [ قرآن] چون فرود مىآيد (نجم// ١) . در اينجا اگر نجم به معناى «ثريا» باشد «ال» در «النجم» زائد است.
ب) زائده غير لازمه؛ مثل «ال» در «الأذلّ»((... يخرجن الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَلَّ...))(منافقون// ٨) ، بنا بر قرائت «يَخرجنّ » به صورت فعل لازم و به فتح ياء. بنابر اين قرائت، «أذلّ» حال است و نمىتواند معرفه باشد؛ پس «ال» آن زائد است.
٢. إلي:((... فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِّنَ النَّاسِ تَهْوِى إِلَيْهِمْ...) ؛ )پس دلهاى برخى از مردم را به سوى آنان گرايش ده (ابراهيم// ٣٧) .
٣. أن:((وَلَمَّا أَن جَاءتْ رُسُلُنَا لُوطًا سِيءَ بِهِمْ...) ؛ )و هنگامى كه فرستادگان ما به سوى لوط آمدند به علت [حضور] ايشان ناراحتشد (عنکبوت// ٣٣) .
٤. باء:((أَسْمِعْ بِهِمْ وَأَبْصِرْ...) ؛ )چه شنوا و بينايند (مريم// ٣٨) .
٥. فاء:((هَذَا فَلْيَذُوقُوهُ حَمِيمٌ وَغَسَّاقٌ...) ؛ )اين جوشاب و چركاب است بايد آن را بچشند (ص// ٥٧) .
٦. في:((وَقَالَ ارْكَبُواْ فِيهَا...) ؛ )و [نوح] گفت در آن سوار شويد (هود// ٤١) .
سيوطى در الاتقان بيشتر ادات تأکيد را زائد مىداند.
[١]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٢;صفحه ٢٩٥و(٢١٧-١٧٦)و٢٠٤و(١٩٢-١١٩)و(١٨٦-١٤١)و٧١