فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٦٤٠
ادات اشاره
ادات اشاره
(کلمات اشارهکننده به چيزى مثل زمان و مکان)
اين ادوات در قرآن گاهى به مکان، گاهى به زمان و گاهى به چيزى غير از زمان و مکان اشاره دارند و عبارتند از:
١. ذلک (اسم اشاره براى مکان دور) :((ذَلِكَ الْكِتَابُ لاَ رَيْبَ فِيهِ...) ؛ )اين است كتابى كه در [حقانيت] آن هيچ ترديدى نيست (بقره// ٢) .
٢. هنا (اسم اشاره براى مکان نزديک)((... إِنَّا هَاهُنَا قَاعِدُونَ) ؛ )كه ما همين جا مىنشينيم (مائده// ٢٤) .
«هنا» گاهى براى اشاره به مکان دور نيز مىآيد؛ در صورتى که «لام و کاف» به آن ملحق شود؛ مانند:((هُنَالِكَ ابْتُلِيَ الْمُؤْمِنُونَ وَزُلْزِلُوا زِلْزَالًا شَدِيدًا) ؛ آنجا [بود كه] مؤمنان در آزمايش قرار گرفتند و سخت تكان خوردند (احزاب// ١١) . و نيز گاهى براى زمان آمده است؛ مثل:)(هُنَالِكَ دَعَا زَكَرِيَّا رَبَّهُ) ؛ آنجا [بود كه] زكريا پروردگارش را خواند (آل عمران// ٣٨) .
٣. کذا (در قرآن فقط براى اشاره آمده است) :((... قِيلَ أَهَكَذَا عَرْشُكِ...) ؛ )آيا تخت تو همين گونه است (نمل// ٤٢) .
٤. هذا (مرکب از «ها»ى تنبيه و «ذا»ى اشاره) :((... هَذَا ذِكْرُ مَن مَّعِيَ...) ؛ اين استيادنامه هر كه با من است (انبيا// ٢٤) . و نيز)(... إِنْ هَذَانِ لَسَاحِرَانِ...) ؛ قطعا اين دو تن ساحرند (طه// ٦٣) .
[١]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٢;صفحه ٣٠٢و٢٥٨
[٢]كمالي دزفولي ، علي ، ١٢٩٢ -;قرآن ثقل اكبر;صفحه (١٨٢-٢٩٤)و١٨٠