فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٦٢٦
ادات ابهام
ادات ابهام
(واژه بيانگر ابهام)
ادات ابهام يعنى حرف و واژهاى که بيان کننده نوعي ابهام است. اين گونه ادوات در قرآن کريم نيز به کار رفتهاند؛ مانند:
١. أو: حرف عطفى است با معانى متفاوت، از جمله ابهام براى شنونده؛ مانند:((وَإِنَّا أَوْ إِيَّاكُمْ لَعَلَى هُدًى أَوْ فِى ضَلَالٍ مُّبِينٍ) ؛ )و در حقيقتيا ما يا شما بر هدايتيا گمراهى آشكاريم (سبأ// ٢٤) . در اين آيه، طايفه گمراه و طايفه هدايت يافته تعيين نشده، و به دلايلي آن را مبهم گذاشته است.
٢. غير: اسمى است دائم الاضافه و مفيد ابهام که تا ميان دو ضد قرار نگيرد، معرفه نخواهد شد؛ مانند:((غَيرِ المَغضُوبِ عَلَيهِمْ وَلاَ الضَّالِّينَ) ؛ )نه [راه] مغضوبان و نه [راه] گمراهان (حمد// ٧) .
٣. إمّا (به کسر همزه و تشديد ميم) نيز از ادوات ابهام است؛ مانند:((وَآخَرُونَ مُرْجَوْنَ لِأَمْرِ اللّهِ إِمَّا يُعَذِّبُهُمْ وَإِمَّا يَتُوبُ عَلَيْهِمْ وَاللّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ) ؛ )و عدهاى ديگر [كارشان] موقوف به فرمان خداستيا آنان را عذاب مىكند و يا توبه آنها را مىپذيرد و خدا داناى سنجيدهكار است (توبه// ١٠٦) .
[١]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٢;صفحه ٢٣٥و٢٠٨و١٩٧
[٢]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٤;صفحه ٢٩٣و٢٤٥و٢٠٩