فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٤٧٧٠
وجه خاص نزول
سبب نزول خاص
(وجه خاص نزول)
(نزول آيه به مناسبت موردى خاص)
هرگاه امرى جزئى و موردى خاص زمينهساز نزول آيه يا آياتى از قرآن کريم باشد، آن را «سبب نزول خاص» گويند. در اين صورت، ظاهر آيه نيز ممکن است به صورت قضيه جزئيه باشد، و يا به صورت امرى کلى باشد که سبب نزول، تنها مصداقى از آن امر عام و کلى شمرده مىشود.
برخى از آياتى که سبب نزول خاص دارند عبارتند از:
١.((وَمِنَ النَّاسِ مَن يَشْرِى نَفْسَهُ ابْتِغَاء مَرْضَاتِ اللّهِ))(بقره// ٢٠٧) .
٢.((وَمِنَ النَّاسِ مَن يُعْجِبُكَ قَوْلُهُ فِى الْحَيَاةِ الدُّنْيَا)… )((بقره// ٢٠٤) . )
به نظر بسيارى از دانشمندان در مواردى که آيه به شکلى عام نازل شده ولى سبب آن خاص است، آيه به مورد نزول اختصاص ندارد، و استشهاد به عمل صحابه و ديگران کردهاند که حکم آياتِ داراى سبب نزول خاص را به ساير موارد تعميم دادهاند.
[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه ٣٢
[٢]مدرسي ، محمد تقي،١٩٤٥-م.;من هدى القرآن;جلد٢;صفحه ٧٥
[٣]زرقاني ، محمد عبد العظيم ، ١٩٤٨- م.;مناهل العرفان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه (١٢٦-١٢٧)
[٤]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه (١١٠-١١٢)
[٥]كمالي دزفولي ، علي ، ١٢٩٢ -;شناخت قرآن;صفحه ١٨٩