فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٤٧١٤
نسخ كتاب به كتاب
نسخ قرآن به قرآن
(نسخ كتاب به كتاب)
(نسخ آيهاى از قرآن به آيه ديگر)
«نسخ قرآن به قرآن» که به آن «نسخ کتاب به کتاب» و «نسخ آيه به آيه» نيز مىگويند، يکى از اقسام نسخ است. درباره اين نسخ، سه نظر هست:
١. طرفداران نسخ مىگويند نسخ قرآن به قرآن جايز است و واقع هم شده است. ابوجعفر نحاس علاوه بر قبول نسخ قرآن به قرآن، ١٣٨ مورد از موارد نسخ قرآن را در کتاب الناسخ و المنسوخ برشمرده است.
٢. عدهاى معتقدند نسخ آيه به آيه، در قرآن وجود ندارد. عبدالکريم خطيب با توجيه آيه((مَا نَنسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍ مِّنْهَا أَوْ مِثْلِهَا...))(بقره// ١٠٦) آيات ناسخ و منسوخ را مورد بحث قرار داده و در صدد اثبات عدم نسخ آنها برآمده است.
٣. دسته سوم همچون آيتالله خويى (ره) ضمن پذيرش نسخ آيه به آيه (مانند آيه نجوا) نسخ بسيارى از آيات را قبول ندارند و با کسانى که به علت وجود تنافى ظاهرى بين برخى از آيات، ملتزم به نسخ شدهاند، مخالفند و مىگويند در بسيارى از موارد نسخ، در معانى آيات، تأمل کافى نشده است، و گفتهاند آيه متأخر، حکم آيه متقدم را نسخ کرده است؛ زيرا بسيارى از آيات، عام و خاص و مطلق و مقيد هستند، نه ناسخ و منسوخ.
[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٢;صفحه ٣٢
[٢]زرقاني ، محمد عبد العظيم ، ١٩٤٨- م.;مناهل العرفان فى علوم القرآن;جلد٢;صفحه ٢٥٤
[٣]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه ٦٧
[٤]صالح ، صبحي ، ١٩٢٦ -;مباحث فى علوم القرآن;صفحه ٢٦٢