فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٤٦٩٩
نسخ حكم و تلاوت
نسخ حكم و تلاوت
(ادعاى نسخ حکم و حذف عين لفظ آيه دالّ بر آن)
«نسخ حکم و تلاوت» از موارد ادعايى نسخ قرآن است که به آن «نسخ خط و حکم»، «نسخ رسم و حکم» و «نسخ لفظ و حکم» نيز مىگويند.
ادعا شده است آياتى در قرآن بوده که حکم تشريعى داشته است و مسلمانان آن را تلاوت و به حکم آن عمل مىکردند و پس از مدتى حکم آن نسخ شده و متن آن از قرآن حذف و از خاطرها رفته است.
علماى شيعه بر عدم وقوع نسخ حکم و تلاوت اتفاقنظر دارند؛ مانند نسخ تلاوت که واقع نشده است و جايز هم نيست؛ زيرا لازمه اين نوع نسخ، پذيرش تحريف در قرآن است.
ولى برخى از اهلحديث عامه و عدهاى از محدثان سطحىنگر، اين نوع نسخ را جايز مىدانند، و دليل آنان حديثى از عايشه است که: در بين آنچه به عنوان قرآن نازل شده، جمله «عشر رضعات معلومات يحرمن» وجود داشته و سپس به «خمس معلومات» نسخ شده و تا درگذشت پيامبر (ص) به عنوان قرآن خوانده مىشده است.
محققان اهلسنّت همچون زرکشي، سرخسي، شافعي، جزري، سايس، عريض و... در کتابهاى خود بر بطلان اين گونه نسخ تصريح کردهاند.
ر.ک: آيات منسوخ الحکم و التلاوة.
[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٢;صفحه ٣٩
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه ٧٠
[٣]معرفت ، محمد هادي ، ١٣٠٩ -١٣٨٥.;التمهيد فى علوم القرآن;جلد٢;صفحه ٢٧٥
[٤]زرقاني ، محمد عبد العظيم ، ١٩٤٨- م.;مناهل العرفان فى علوم القرآن;صفحه ٢٣١
[٥]خويي ، ابوالقاسم ، ١٢٧٨ - ١٣٧١;البيان فى تفسيرالقرآن;صفحه ٢٢٤
[٦]طوسي ، محمد بن حسن ، ٣٨٥ - ٤٦٠ق.;التبيان فى تفسير القرآن;جلد١;صفحه ١٣