فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٤٦٦١
ندا
ندا
(توجه دادنِ مخاطب به سخن)
«ندا» به معناى فراخواندن، بانگ زدن و صدازدن کسى است و در اصطلاح به توجهدادن مخاطب به سخن و آگاهکردن او براى گوشدادن به چيزى که گوينده، آهنگ گفتن آن را دارد ميگويند.
ندا از اقسام انشا است، و مشهورترين حروف ندا «يا» است.
ندا بيشتر اوقات با امر و نهى همراه است؛ مانند:((يَا أَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُواْ رَبَّكُمُ...))(بقره// ٢١) و (... يَا عِبَادِ فَاتَّقُونِ)((زمر// ١٦) . )
گاهى همراه جمله خبريه مىآيد؛ مانند:((يَا أَيُّهَا النَّاسُ ضُرِبَ مَثَلٌ فَاسْتَمِعُوا لَهُ...))(حج// ٧٣) .
گاهى نيز همراه استفهام است؛ مانند: (... يَا أَبَتِ لِمَ تَعْبُدُ مَا لَا يَسْمَعُ وَلَا يُبْصِرُ...)((مريم// ٤٢) . )
گاهى صورت ندا مجازاً براى غير ندا مىآيد؛ مانند:
١. تحذير و اِغرا در((... نَاقَةَ اللَّهِ وَسُقْيَاهَا))(شمس// ١٣) ؛
٢. اختصاص در (... رَحْمَتُ اللّهِ وَبَرَكَاتُهُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ...) (هود// ٧٣) ؛
٣. تعجب در((يَا حَسْرَةً عَلَى الْعِبَادِ...))(يس// ٣٠) ؛
٤. تحسّر در((... يَا لَيْتَنِى كُنتُ تُرَابًا))(نبأ// ٤٠) .
نکته: در تحذير و اختصاص، حرف ندا وجود ندارد؛ ولى در معنا ندا هست.
نيز ر.ک: ادات ندا.
[١]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه ٢٨١
[٢]خرمشاهي ، بهاء الدين ، ١٣٢٤ -;دانش نامه قرآن وقرآن پژوهى;جلد٢;صفحه ٢٢٢١
[٣]كمالي دزفولي ، علي ، ١٢٩٢ -;قرآن ثقل اكبر;صفحه ٢١٩
[٤]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٢;صفحه ٣٢٣