فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٤٦١٤
منشا تشابه
عوامل تشابه
(منشا تشابه)
(اسباب ايجادکننده متشابهات قرآنى)
يکى از مباحث مطرح درباره آيات محکم و متشابه، عوامل تشابه در آيات قرآن است.
به طور کلى مىتوان عوامل تشابه را به سه دسته تقسيم کرد:
١. عوامل لفظى تشابه؛
٢. عامل معنوى تشابه؛
٣. عوامل لفظى و معنوى تشابه.
عوامل لفظى تشابه عبارتند از:
١. غرابت لفظ؛ ٢. اشتراک لفظ؛ ٣. اختصار کلام؛ ٤. نظم و ترتيب کلام؛ ٥. بسط و اطناب کلام.
«عامل معنوى تشابه» همان دقت معنا و بلندى تعبير است؛ بهگونهاى که اذهان بشرى به آن راه ندارد؛ مانند: آيات صفات الهى، آيات اهوال قيامت، نعمتهاى بهشت و عذاب جهنم.
«عوامل لفظى و معنوى تشابه» را مىتوان اين گونه برشمرد:
١. عامل کيفى تشابه؛ ٢. عامل کمّى تشابه؛ ٣. عامل زمانى تشابه؛ ٤. عامل مکانى تشابه؛ ٥. عامل شرطى تشابه.
توضيح هر يک از واژههاى فوق در اين فرهنگنامه آمده است.
[١]زرقاني ، محمد عبد العظيم ، ١٩٤٨- م.;مناهل العرفان فى علوم القرآن;جلد٢;صفحه ٢٩٧
[٢]راغب اصفهاني ، حسين بن محمد ، - ٥٠٢ق;المفردات فى غريب القرآن;صفحه ٢٥٤
[٣]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه ١١
[٤]كمالي دزفولي ، علي ، ١٢٩٢ -;شناخت قرآن;صفحه ٢٢١