فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٤٥٦٥
مقدمات تفسير
مقدمات تفسير
(علوم و شرايط لازم در تفسير قرآن)
تفسير قرآن داراى شرايط و مقدمات ذيل است:
الف) علومى که مفسّر بايد از آنها آگاه باشد:
١. علم لغت (يعنى دانستن کامل زبان عرب و شرح مفردات آن) ؛
٢. علم صرف و نحو (براى شناسايى اختلاف اِعراب و ساختار کلام عرب) ؛
٣. علم اشتقاق (اشتقاق اسامى از مادههاى گوناگون باعث اختلاف معنا مىشود) ؛
٤. معانى و بيان و بديع: با «معاني»، خواص ترکيب کلام از نظر افاده معنا، و با «بيان»، خواص کلام از حيث اختلاف در وضوح و خفا و دلالت، و با «بديع»، راههاى شيواسازى کلام شناخته مىشود؛
٥. علم قرائت؛
٦. علم کلام و اصول دين؛
٧. اصول فقه؛
٨. فقه؛
٩. علم اسباب نزول و قصص قرآن؛
١٠. علم حديث، درايه و رجال.
ب) اتخاذ روشى که مفسّر بتواند مقصود را از کلام الهى به بهترين وجه استنباط کند، که درجه نازل آن، محصول ذهن روشن و سرعت انتقال و حسن سليقه است، و درجه عالى آن را بايد «موهبت» ناميد. شرايط ذيل بايد در اين روش مراعات شود:
١. خلوص نيت؛
٢. ترک شتابزدگى در اتخاذ رأي؛
٣. وارد نشدن در مسائلى که علم به آنها خاص خداوند است؛
٤. فرونرفتن در مسائلى که قرآن آنها را مسکوت گذاشته است و دانستن آنها سودى ندارد؛
٥. رجوع به تفاسير مهم و معتبر؛
٦. خالى بودن ذهن از هرگونه پيشداوري؛
و….
[١]ذهبي ، محمد حسين،-١٩٧٧م.;التفسيروالمفسرون;جلد١;صفحه (٢٦٥-٢٦٩)
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٤;صفحه ٢٢٧
[٣]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٢;صفحه ١٥٣
[٤]خرمشاهي ، بهاء الدين ، ١٣٢٤ -;قرآن پژوهى(هفتادبحث وتحقيق قرآنى);صفحه (١٤٣-١٤٦)
[٥]كمالي دزفولي ، علي ، ١٢٩٢ -;شناخت قرآن;صفحه (٣٣٩-٣٥١)
[٦]عميدزنجاني ، عباسعلي ، ١٣١٦ -١٣٩٠.;مبانى وروشهاى تفسيرقرآن;صفحه (٣٢٣-٣٣٠)
[٧]زرقاني ، محمد عبد العظيم ، ١٩٤٨- م.;مناهل العرفان فى علوم القرآن;جلد٢;صفحه (٥٨-٦٠)