معروف است که آيات‌الاحکام از پانصد آيه بيشتر نيست؛ ولى به اعتقاد برخى از دانشمندان، هيچ حکم شرعى وجود ندارد، مگر اين که اصل آن در قرآن هست و سنت گرامى پيامبر (ص) آن را تبيين و تشريح کرده است.

قرطبى معتقد است که يکى از وجوه اعجاز قرآن، علم حلال و حرام آن است.

قرآن کريم که در اصطلاح فقه و اصول به آن کتاب گويند، يکى از منابع فقه و اجتهاد مى‌باشد.

دانشمندان اسلامى در زمينه فقه قرآن يا احکام‌القرآن، تأليفات فراوانى داشته‌اند که قديم‌ترين آن‌ها، آيات‌الاحکام محمد بن سائب کلبى، و از معروف‌ترين آن‌ها فقه‌القرآن قطب راوندي، کنزالعرفان فى فقه‌القرآن فاضل مقداد سيورى، زبدة‌البيان مقدس اردبيلى، احکام القرآن ابن حزم اندلسي، احکام القرآن ابويعلي کبير، احکام القرآن کياهرّاسي و احکام القرآن ابن العربي اشبيلي است.

در زمينه کتاب‌شناسى احکام قرآن، در دانش‌نامه قرآن و قرآن‌پژوهان از صفحه ١٧٩٥ تا ١٨٠١ تعداد ١٠٨ کتاب معرفى شده است.

اينک نمونه‌هايى از آيات‌الاحکام را برمى‌شماريم:

١. آيه وضو و تيمم:((يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ فاغْسِلُواْ وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُواْ بِرُؤُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَينِ)…) ؛ اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد چون به [عزم] نماز برخيزيد صورت و دستهايتان را تا آرنج بشوييد و سر و پاهاى خودتان را تا برآمدگى پيشين [هر دو پا] مسح كنيد. (مائده// ٦) .

٢. آيه حد سرقت:((وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُواْ أَيْدِيَهُمَا جَزَاء بِمَا كَسَبَا نَكَالاً مِّنَ اللّهِ وَاللّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ) ؛ )و مرد و زن دزد را به سزاى آنچه كرده‌اند دستشان را به عنوان كيفرى از جانب خدا ببريد و خداوند توانا و حكيم است. (مائده// ٣٨) .

افزون بر اين، به آيات انفال (انفال: ١) ، حجاب (نور: ٣١) ، حد زنا (نور: ٢) ، قذف (نور: ٤) ، خمس و غنيمت (انفال: ٤١) ، دَين (بقره: ٢٨٢) ، ربا (بقره: ٢٧٨) ، صوم (بقره: ١٨٣) ، زکات (توبه: ٦٠) ، سجده (مريم: ٥٨) ، طلاق (بقره: ٢٢٩) ، ظهار (مجادله: ٢) ، عِدّه وفات (بقره: ٢٣٤) ، لعان (نور: ٦) و وصيت (بقره: ١٨٠؛ مائده: ١٠٦) نيز مي‌توان اشاره کرد.

[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٢;صفحه ٣
[٢]قرطبي ، محمد بن احمد ، ٥٧٨ - ٦٧١ق.;الجامع لاحكام القرآن;جلد١;صفحه ٧٥
[٣]خرمشاهي ، بهاء الدين ، ١٣٢٤ -;دانش نامه قرآن وقرآن پژوهى;جلد١;صفحه (٥٩-٦٠)
[١١]همان;جلد٢;صفحه (١٧٩٥-١٨٠١)
[٤]ابو زهره ، محمد ،١٨٩٨-١٩٧٤م.;معجزه بزرگ ,پژوهشى درعلوم قرآن;صفحه (٥١٦-٥٢٤)