فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٤٥٢٤
مفسّران قرن سوم
مفسّران قرن سوم
(مفسّران شيعه و اهلسنّت در قرن سوم هجرى قمرى)
اسامى عدهاى از مفسّران شيعى قرن سوم هجرى به اين شرح است:
١. اسماعيل سکونى (زنده تا ٢٠٣ ق) از راويان احاديث امام صادق (ع) که کتب فراوانى از جمله کتاب ثواب القرآن به وى نسبت داده شده است؛
٢. يونس بن عبدالرحمان اسدى (م ٢٠٨ق) فردى موثق و جليلالقدر و از اصحاب خاص امام هفتم و هشتم عليهما السلام؛
٣. يحيى بن زياد أقطع بن عبدالله بن مروان ديلمى معروف به فرّاء (م٢٠٨ق). وى همراه حسين بن على بن حسين مثلث در فاجعه فخ حضور داشت و دستش قطع شد؛ از اين رو، وى را اقطع گفتهاند؛
٤. حافظ عبدالرزاق همام نافع حميرى يمنى صنعانى (م٢١١ ق) که شيخ طوسى او را در شمار اصحاب و ياران امام صادق (ع) آورده است؛
٥. ابو محمد سهل بن عبدالله شوشترى (م ٢٧٣ يا ٢٨٣ ق) که قبر وى در شوشتر زيارتگاه است؛
٦. ابواسحاق ثقفي، از زعماى شيعه در کوفه که ابتدا زيدى بود و سپس به مذهب اماميه هدايت شد؛
٧. ابندکين شيعى (شهادت ٢١٩ ق) از استادان مسلم و بخاري؛
٨. ابنفضال کبير (م٢٢٤ق) که ابتدا فطحى مذهب بود؛ ولى بعد توبه کرد و به اماميه گراييد؛
٩. فضل بن شاذان نيشابورى (م٢٦٠ق) از فقها و متکلمان و داراى عظمت و شأنى ويژه نزد اماميه است. از او تأليفاتى فراوان برجا مانده است که تعداد آنها به ١٨٠ جلد مىرسد؛
١٠. احمد بن محمد بن خالد برقى (م٢٧٤ يا٢٨٠ ق). نجاشى ٩٣ جلد از کتب وى را در المحاسن نقل کرده است.
اما از مفسّران اهلسنّت در اين قرن مىتوان به عبدالرزاق بن همام صنعانى (م ٢١١ ق) صاحب تفسيرالقرآن، قاسم بن خليل (م ٢٣٤ ق) صاحب تفسيرالقرآن، و هود بن مُحَکّم هُوّارى (م ٢٨٠ق) صاحب تفسير کتاباللهالعزيز از فرقه خوارج، اشاره کرد.
نيز ر.ک: تفاسير قرن سوم قمرى.
[١]شفيعي ، محمد;مفسران شيعه;صفحه ٧١
[٢]صدرحاج سيدجوادي ، احمد ، ١٢٩٦ -;دائرة المعارف تشيع;صفحه ٤٨٣
[٣]عقيقي بخشايشي ، عبد الرحيم ، ١٣٢٢ -١٣٩١.;طبقات مفسران شيعه;جلد١;صفحه (٤٥١-٤٥٥)
[٤]عميدزنجاني ، عباسعلي ، ١٣١٦ -١٣٩٠.;مبانى وروشهاى تفسيرقرآن;صفحه ٦٠
[٥]جلاليان،حبيب الله;تاريخ تفسيرقرآن كريم;صفحه (٥٩-٦١)