فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٤٤٤٩
مطلق
مطلق
(لفظ دالّ بر ماهيتى بدون قيد)
«مطلق» در لغت به معناى «مرسل» و چيزى بدون قيد است. و در اصطلاح به لفظى مىگويند که بر معنايى شايع دلالت مىکند.
سيوطى مىگويد: «مطلق لفظى است که بر ماهيتى بدون هرگونه قيدي، دلالت مىکند». در اصول گفتهاند: «ما دلّ على معنى شائع فى جنسه و يقابله المقيّد؛ مطلق لفظى است که بر معنايى شايع و قابل صدق بر افراد کثير دلالت ميکند و مقيّد مقابل آن است».
مثال مطلق در قرآن: اطلاق شهادت در بيع و امثال آن در((وَأَشْهِدُوْاْ إِذَا تَبَايَعْتُمْ))(بقره// ٢٨٢) و((فَإِذَا دَفَعْتُمْ إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ فَأَشْهِدُواْ عَلَيْهِمْ))(نساء// ٦) .
در اين آيات، شهادت مطلق است، و مقيّد به شرطى مانند عدالت نيست؛ در حالى که در آيه ٢ سوره طلاق و آيه ١٠٦ سوره مائده، هر شهادتى به شرط عدالت مقيّد شده است.
مطلق و مقيّد مانند عام و خاص است؛ با اين تفاوت که دلالت عام بر افراد خود به وضع است، و دلالت مطلق بر افراد، به مقدمات حکمت.
نيز ر.ک: مقيّد.
[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٢;صفحه (١٥-١٧)
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه ١٠١
[٣]مظفر ، محمد رضا ، ١٩٠٤ - ١٩٦٤م.;اصول الفقه;جلد١;صفحه ١٦٧
[٤]كمالي دزفولي ، علي ، ١٢٩٢ -;قرآن ثقل اكبر;صفحه ٢٠٣
[٥]مشكيني ، علي ، ١٣٠٠ -١٣٨٦.;اصطلاحات الاصول;صفحه ٢٣٦