شناسايى سبب نزول براى صحابه رسول خدا (ص) بيشتر از راه‌هاى قطعى و روشن صورت گرفته است؛ ولى گاهى هم سبب نزول به قرينه و اماره براى صحابه شناخته مى‌شد. هرگاه سبب نزول آيه يا آياتى روايت و از قول صحابى مقبولى نقل شده باشد، ديگر به روايت ديگرى براى تأييد آن حديث احتياج نيست؛ اما اگر سبب نزول در حديث مرسلى آمده باشد -يعنى حديث از صحابى نباشد و آخرين نفرى که خبر از او نقل مى‌شود، يک نفر تابعى باشد نه صحابي- چنين روايتى پذيرفته نمى‌شود؛ زيرا در اين موارد، قول تابعى حجّت نيست؛ مگر روايت مرسل ديگرى آن را تأييد کند، و اين روايت اخير نيز از پيشوايان تفسير قرآن که مسلماً آنان نيز از صحابه گرفته باشند، نقل شده باشد؛ مانند: مجاهد، عکرمه و….

پس، شرط صحت روايت، درک حادثه يا سؤالى است که سبب نزول بخشى از قرآن شده که به چشم ديده يا به گوش شنيده شده است.

به سبب اهميت اسباب نزول در تفسير آيات، مفسران و قرآن‌پژوهان از سده‌هاى آغازين به صورت مستقل و غيرمستقل به تأليفاتى در اين باب دست زده‌اند که نخستين آن‌ها کتاب اسباب النزول على بن مدينى (متوفاى ٢٣٤ ق) است.

اين تأليفات مانند کتاب‌هاى حديث اهل‌سنّت داراى ضعف‌ها و اشکالات جدى مانند وجود روايات ضعيف و موضوع؛ خطاهاى تاريخي؛ و مطالب دور از ذهن و مبالغه‌هاى شگفت‌انگيز و باورنکردنى است.

هنوز به طور قطعى و روشن نمى‌توان سبب نزول هر آيه‌اى از قرآن را بيان کرد.

اينک معرفى چند اثر در اين باره:

١. اسباب النزول على بن احمد نيشابورى (م ٤٦٨ ق) (از مشهورترين تصنيفات در اسباب النزول است که به طور مکرر چاپ شده است) ؛

٢. اسباب النزول جلال‌الدين سيوطى (متوفاى ٩١١ق) (بيروت، دارالهجرة، ١٤١٠ ق) ؛

٣. اسباب النزول عن الصحابة و المفسرين، عبدالفتاح قاضى (دارالندوة الجديده، بيروت، ١٩٨٧) ؛

٤. نهاية السؤل فيما استدرک على الواحدى و السيوطى من اسباب النزول نادى بن محمد ازهرى (دارالصحابة للتراث، ١٤١٥ ق) ؛

٥. اسباب النزول القرآني، غازى عنايه، بيروت (دارالجيل، ١٤١١ق) ؛

٦. الصحيح المسند من اسباب النزول، ابوعبدالرحمان دارعى (مکتبة ابن‌تيميه، قاهره، ١٤١٠ ق) ؛

٧. اسباب النزول‌، محمدباقر حجتى (١٣٦٣ش) .

[١]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه ١٠٧
[٢]زرقاني ، محمد عبد العظيم ، ١٩٤٨- م.;مناهل العرفان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه ١٠٧
[٣]حجتي ، محمد باقر ، ١٣١١ -;اسباب النزول;صفحه ١٦٧
[٤]معرفت ، محمد هادي ، ١٣٠٩ -١٣٨٥.;التمهيد فى علوم القرآن;جلد١;صفحه (٢٤١-٢٦٧)
[٥]صالح ، صبحي ، ١٩٢٦ -;مباحث فى علوم القرآن;صفحه (١٢٧-١٦٣)
[٦]راميار ، محمود ، ١٣٠١ - ١٣٦٣;تاريخ قرآن;صفحه ٦٢٥
[٧]جمعي از محققان;مجله پژوهشهاى قرآنى;جلد٢;صفحه (١٢٥-١٥٦)