فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٤٢١٠
مجاز حذف
مجاز حذف
(جايگزينى مفهومى از متعلقات لفظ پس از حذف آن لفظ)
در مجاز حذف - که برخى آن را مجاز لغوى و بعضى آن را از شاخههاى مجاز عقلى شمردهاند- از آوردن لفظ خوددارى مىشود و چيزى جايگزين مىشود که مفهومى از متعلقات آن لفظ است. مشهور علما مجاز حذف را جايز مىدانند؛ ولى منکران به دليل اينکه مجاز، استعمال لفظ در غير موضوعٌله است، آن را نپذيرفتهاند؛ ولى اين استدلال در مجاز حذف پذيرفته نيست.
مجاز حذف سه قسم است:
١. مجاز حذف در حرف:((وَاخْتَارَ مُوسَى قَوْمَهُ))(اعراف// ١٥٥) . در اين آيه «من» حذف شده و در تقدير چنين بوده است: «وأختار موسى من قومه»؛
٢. مجاز حذف در فعل:((وَقِيلَ لِلَّذِينَ اتَّقَوْاْ مَاذَا أَنزَلَ رَبُّكُمْ قَالُواْ خَيْرًا ))(نحل// ٣٠) ؛ يعنى «انزل خيراً»؛
٣. مجاز حذف در اسم:((وَاسْأَلِ الْقَرْيَةَ الَّتِى كُنَّا فِيهَا))(يوسف// ٨٢) که مقصود «اهل القرية» بوده است.
[١]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه ٢٠٢و١٣٨
[٢]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد٢;صفحه ٢٧٤
[٣]كمالي دزفولي ، علي ، ١٢٩٢ -;قرآن ثقل اكبر;صفحه ٣١٦و٣٠٦و٢٤٠