قرآن کريم طى ٢٣ سال در حالات مختلف مانند شب و روز، حضر و سفر، جنگ و صلح و… بر پيامبر (ص) نازل مى‌شد. در اين ميان، بخشى از آيات قرآن کريم در سفر بر پيامبر نازل گرديده که آيات سفرى ناميده شده‌اند. سيره‌نويسان و مورخان، مسير اين سفرها و مکان و زمان نزول اين آيات را نگاشته‌اند.

نمونه‌اى از آيات سفرى:

١. آيه ١٢٥ سوره بقره: (وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِّلنَّاسِ وَأَمْناً وَاتَّخِذُواْ مِن مَّقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى وَعَهِدْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ أَن طَهِّرَا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعَاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ) در سفر مکه در حجة‌الوداع نازل شده است؛ ولى برخى نزول اين آيه را در غزوه فتح، و برخى ديگر در سفر عمرة‌ القضاء دانسته‌اند.

٢. آيه ١٨٩ سوره بقره:((يَسْأَلُونَكَ عَنِ الأهِلَّةِ قُلْ هِيَ مَوَاقِيتُ لِلنَّاسِ وَالْحَجِّ وَلَيْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوْاْ الْبُيُوتَ مِن ظُهُورِهَا وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقَى وَأْتُواْ الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوَابِهَا وَاتَّقُواْ اللّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ))در عمره حديبيه و يا حجة‌الوداع نازل شده است.

٣. آيه ١٩٦ سوره بقره:((وَأَتِمُّواْ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلّهِ)…)(در حديبيه نازل گشته است. )

٤. آيه ٢٨٥ سوره بقره:((آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنزِلَ إِلَيْهِ مِن رَّبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللّهِ وَمَلآئِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ )…)(هنگام فتح مکه فرو فرستاده شده است. )

٥. آيه ٢٨١ سوره بقره:((وَاتَّقُواْ يَوْمًا تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللّهِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَّا كَسَبَتْ وَهُمْ لاَ يُظْلَمُونَ))در حجة‌الوداع نازل گرديده است.

٦. آيه ١٧٢ سوره آل‌عمران:((الَّذِينَ اسْتَجَابُواْ لِلّهِ وَالرَّسُولِ مِن بَعْدِ مَآ أَصَابَهُمُ الْقَرْحُ لِلَّذِينَ أَحْسَنُواْ مِنْهُمْ وَاتَّقَواْ أَجْرٌ عَظِيمٌ))در غزوه حمراء‌الاسد فرو فرستاده شده است.

٧. آيه ٤٣ سوره نساء:((يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ لاَ تَقْرَبُواْ الصَّلاَةَ وَأَنتُمْ سُكَارَى حَتَّىَ تَعْلَمُواْ مَا تَقُولُونَ)…)(در يکى از سفرهاى پيامبر اکرم (ص) نازل گشته است. )

٨. آيه ٨٥ سوره نساء:((مَّن يَشْفَعْ شَفَاعَةً حَسَنَةً يَكُن لَّهُ نَصِيبٌ مِّنْهَا وَمَن يَشْفَعْ شَفَاعَةً سَيِّئَةً يَكُن لَّهُ كِفْلٌ مِّنْهَا وَكَانَ اللّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ مُّقِيتًا))در کعبه در سفر حجة‌الوداع فرو فرستاده شده است.

٩. آيه ١٠٢ سوره نساء:((وَإِذَا كُنتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلاَةَ فَلْتَقُمْ طَآئِفَةٌ مِّنْهُم مَّعَكَ)…)(در عسفان بين نماز ظهر و عصر نازل شده است. )

١٠. آيه ١٧٦ سوره نساء:((يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللّهُ يُفْتِيكُمْ فِى الْكَلاَلَةِ)…)(در يکى از سفرهاى پيامبر (ص) نازل گرديده است. )

١١. آيه ٣ سوره مائده:((الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دينَكُمْ)…)(در حجة‌الوداع و يا در غدير خم فرو فرستاده شده است. )

١٢. آيه ١٢٦ سوره نحل((وَ إِنْ عاقَبْتُمْ فَعاقِبُوا بِمِثْلِ ما عُوقِبْتُمْ بِهِ وَ لَئِنْ صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَيْرٌ لِلصَّابِرينَ))در جنگ احد هنگامي که پيامبر (ص) بر سر جنازه مثله شده عمويش حمزه ايستاده بود، نازل شد.

١٣. آيه اول سوره انفال((يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْأَنْفالِ قُلِ الْأَنْفالُ لِلَّهِ وَ الرَّسُول...))بعد از پايان جنگ بدر نازل شد.

نيز ر.ک: آيات حَضَرى.

[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه (١٩٥-١٩٨)
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه ٧٣
[٣]راميار ، محمود ، ١٣٠١ - ١٣٦٣;تاريخ قرآن;صفحه ٦١٧
[٤]صالح ، صبحي ، ١٩٢٦ -;مباحث فى علوم القرآن;صفحه ١٧٢
[٥]طباطبايي ، محمد حسين ، ١٢٨١ - ١٣٦٠;قرآن دراسلام;صفحه ١٦٩
[٦]فيروز آبادي ، محمد بن يعقوب ، ٧٢٩ - ٨١٧ق;بصائرذوى التمييزفى لطائف الكتاب العزيز;جلد١;صفحه (١٠١-١٠٢)