فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٤٠٣٧
كلمات نبطي قرآن
كلمات نبطي قرآن
(کلماتى از قرآن، به لغت قوم نبط)
«نبطى» از جمله زبانهاى سامى است و قوم نبطى مثل اعراب بائده از طوايف آرامى بودهاند که در شمال عربستان ميان سواحل فرات و خليج فارس و مديترانه و درياى سرخ مىزيستهاند.
کلمات منسوب به قوم نبط در قرآن کريم:
١. سَيناء: زيبا، حسن:((وَشَجَرَةً تَخْرُجُ مِن طُورِ سَيْنَاء))(مؤمنون//٢٠)؛
٢. الحواريون: شويندگان لباس: (قَالَ الْحَوَارِيُّونَ نَحْنُ أَنصَارُ اللّهِ)((آلعمران// ٥٢)؛ )
٣. أکواب: کوزه بىدسته:((بِأَكْوَابٍ وَأَبَارِيقَ وَكَأْسٍ مِّن مَّعِينٍ))(واقعه// ١٨) و نيز: زخرف// ٧١؛ انسان// ١٥؛ غاشيه// ١٤)؛
٤. ولِيُتَبِّروا: نابود کنند: (وَلِيُتَبِّرُواْ مَا عَلَوْاْ تَتْبِيرًا)((اسراء// ٧) و نيز: فرقان// ٣٩؛ )
٥. سَرِيّاً: جوى و نهر:((أَلَّا تَحْزَنِى قَدْ جَعَلَ رَبُّكِ تَحْتَكِ سَرِيًّا))(مريم// ٢٤)؛
٦. سَفَرَة: قرّاء:((بأيدِى سَفَرَة))(عبس// ١٥)؛
٧. فَصُرهُنَّ: پارهپاره کن: (فَصُرْهُنَّ إِلَيْكَ)((بقره// ٢٦٠)؛ )
٨. طه: اى مرد (طه// ١)؛
٩. فردوس: انگور:((كَانَتْ لَهُمْ جَنَّاتُ الْفِرْدَوْسِ نُزُلًا))(کهف// ١٠٧)؛
١٠. هَيْتَ لَک: بيا و من از تو هستم (يوسف// ٢٣)؛
١١. إِلاًّ: نام خداوند متعالي: (لاَ يَرْقُبُواْ فِيكُمْ إِلاًّ وَلاَ ذِمَّةً)((توبه// ٨) و نيز: آيه ١٠؛ )
١٢. رَهْواً: آرام:((وَاتْرُكْ الْبَحْرَ رَهْوًا))(دخان// ٢٤)؛
١٣. عَبَّدْتَ: قتلتَ:((وَتِلْكَ نِعْمَةٌ تَمُنُّهَا عَلَيَّ أَنْ عَبَّدتَّ بَنِى إِسْرَائِيلَ))(شعراء// ٢٢)؛
١٤. وراء: پيشاپيش:((وَكَانَ وَرَاءهُم مَّلِكٌ))(کهف// ٧٩)؛
١٥. وَزَر: کوه و پناهگاه:((کلّا لاوَزَر))(قيامة// ١١)؛
١٦. قِطَّنا: کتاب ما:((عجِّل لنا قِطَّنا))(ص// ١٦)؛
١٧. إصْر: عهد، پيمان:((قَالَ أَأَقْرَرْتُمْ وَأَخَذْتُمْ عَلَى ذَلِكُمْ إِصْرِي))(آلعمران// ٨١)؛
١٨. کفِّر: بپوشان، محو کن:((وَكَفِّرْ عَنَّا سَيِّئَاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ الأبْرَارِ))(آلعمران// ١٩٣)؛
١٩. مقاليد: کليدها:((لَهُ مَقَالِيدُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ))(زمر// ٦٣) و نيز: شوري// ١٢؛
٢٠. کفلين: دو برابر:((يُؤْتِكُمْ كِفْلَيْنِ مِن رَّحْمَتِهِ))(حديد// ٢٨)؛
٢١. يَم: دريا (اعراف// ١٣٦؛ طه// ٣٩).
گفتنى است که بعضى از اين کلمات به زبان نبطى اختصاص نداشته، در زبانهاى سامى ديگر نيز وجود دارند.
نويسنده کتاب القرائات القرآنية کلمات «تتبير، من تحتها، عبّدت، مناص، قطّنا، وَزَر، أکواب و سفراً» را از آن دسته کلمات نبطى مىداند که درباره آنها اقوال نادر ذکر نشده است؛ اما کلمات «صرهن، إصرى و سينا» را از آن دسته کلمات نبطى مىداند که وجوه شاذى نيز درباره آنها ذکر شده است.
[١]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;المتوكلى فيماوردفى القرآن باللغات;صفحه (١٢٩-١٤٠)
[٢]شاهين ، عبد الصبور;القراءات القرآنية فى ضوءعلم اللغة الحديث;صفحه ٣١٦
[٣]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٢;صفحه ١٣٤
[٤]قلعه جي،محمدرواس;لغة القرآن الكريم;صفحه (١٩-٣٠)