فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٣٨٦
آيه خمس و غنيمت
آيه خمس و غنيمت
(آيه ٤١ انفال، در باره خمس)
آيه ٤١ سوره انفال «آيه خمس» نام دارد:((وَاعْلَمُواْ أَنَّمَا غَنِمْتُم مِّن شَيْءٍ فَأَنَّ لِلّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِى الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ إِن كُنتُمْ آمَنتُمْ بِاللّهِ...) ؛ )"و بدانيد كه هر چيزى را به غنيمت گرفتيد يك پنجم آن براى خدا و پيامبر و براى خويشاوندان [او] و يتيمان و بينوايان و در راهماندگان است اگر به خدا ايمان آوردهايد… ".
در باره اين آيه، سه موضوع مهم قابل طرح است:
١. مراد از غنيمت چيست؟
٢. مصداق ذىالقربى چه کسانى هستند؟
٣. سهام خمس چند قسم است؟
اهلسنّت غنيمت را مختص به غنائم جنگىاى مىدانند که مسلمانان با جنگ از کفار به دست مىآورند؛ اما اماميه غنيمت را اعمّ از غنائم جنگى و معادن و گنجها و سودهاى حاصل از تجارت و زراعت و صنعت، افزون بر خرج ساليانه و آنچه از ژرفکاوى درياها بدست ميآيد و… مىداند.
به عقيده شيعه (فقهاى اماميه) مراد از ذىالقربى، ائمه معصوم (ع) هستند؛ اما اهلسنّت در مصداق ذىالقربى اختلاف دارند که آيا مراد فقط بنىهاشم است يا به اضافه بنىعبدالمطلب يا تمام قريش يا کسانى که صدقه بر آنان حرام است و….
برخى گفتهاند: اين آيه ناسخ آيه انفال (آيه اول سوره انفال) است؛ اما علماى اماميه اين قول را نميپذيرند.
[١]مكارم شيرازي ، ناصر ، ١٣٠٥ -;تفسير نمونه;جلد٤;صفحه (١٧١-١٨٥)
[٢]منصور ، عبدالحميد يوسف;نيل الخيرات فى القراءات العشرة;جلد٩;صفحه ٨٩
[٣]فخر رازي ، محمد بن عمر ، ٥٤٤ - ٦٠٦ق.;التفسيرالكبير;جلد١٥;صفحه (١٦٤-١٦٦)
[٤]سبحاني ، جعفر ، ١٣٠٨ -;الايمان والكفرفى الكتاب والسنة;جلد١;صفحه ٢٤٨
[٥]مغنيه ، محمد جواد ، ١٣٢٢ - ١٤٠٠ق;التفسيرالكاشف;جلد٣;صفحه ٤٨١