فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٣٧٤٦
قرائن توقيفيت ترتيب سور
قرائن توقيفيت ترتيب سور
(شواهد توقيفى بودن ترتيب موجود سورههاي قرآن)
بين محققان علوم قرآنى اختلاف است که آيا ترتيب سورهها در قرآن فعلى توسط پيامبر اکرم (ص) معين شده است و تخلف از آن جايز نيست، يا اصحاب، خود به چينش قرآن اقدام و سرانجام بر آن اتفاق کردهاند؟ به عبارت ديگر، آيا اين ترتيب سورهها توقيفى است يا اجتهادي؟
بعضى از طرفداران توقيفى بودن ترتيب سورهها، قرائنى را براى ترتيب چينش سورهها در قرآن موجود ذکر و ادعا کردهاند. اين قرائن نشاندهنده توقيفى بودن ترتيب موجود سورهها و صدور آنها از حکيم است. اين قرائن عبارتند از:
١. تشابه به حسب حروف، آنچنان که در سور حواميم موجود است؛
٢. موافقت اول هر سوره با آخر سوره قبل؛ مثل موافقت معنايى آخر سوره حمد با اول سوره بقره؛
٣. توازن در لفظ؛ مثل آخر سوره «تبّت» و اول سوره «اخلاص»؛
٤. تشابه محتوايي مجموعه آيات يک سوره با سوره ديگر؛ مثل سوره «الضحي» و «المنشرح».
[١]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه ٢٦٠
[٢]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد٣;صفحه ٣٨١