فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٣٦٩٣
قرائت شاذ
قرائت شاذ
(قرائت فاقد سند يا يکى از ارکان سهگانه قرائت صحيح)
قرائت شاذّ، يکى از قرائتهاى غيرصحيح است و براى آن تعريفهايى ارائه شده است که به بعضى از آنها اشاره مىکنيم:
١. قرائت شاذّ، قرائتى است که سند آن صحيح نيست؛ مانند قرائت ابنسميقع در((فَالْيَوْمَ نُنَجِّيكَ بِبَدَنِكَ لِتَكُونَ لِمَنْ خَلْفَكَ آيَةً))(يونس// ٩٢) که «ننجيک» را «ننحيک» با «ح» بىنقطه و لام «خلفک» را به فتح قرائت مىکرد؛ در حالى که حفص، آن را به روش متداول مىخواند.
٢. هرگاه در يکى از ارکان سهگانه قرائت (صحت سند، توافق با رسمالخط، عدم مخالف با قواعد زبان عرب) خللى پديد آيد، به آن، قرائت ضعيف، شاذ يا باطل مىگويند؛ خواه از قاريان هفتگانه باشد يا از غير آنان. بنابراين تعريف، قرائت شاذ معادل قرائت غيرصحيح است.
٣. منظور از قرائت شاذ، تفسير قرائت مشهور و تبيين معانى آن است؛ مثل قرائت عايشه و حفصه «صلاة العصر» به جاى «صلاة الوسطى» (بقره// ٢٣٨) .
برخى ديگر قرائت قرّاى سبعه را «متواتر» و سه قرائت ديگر را «آحاد» و باقيمانده را «شاذ» دانستهاند.
عده زيادى از محققان قرائت شاذ در نماز را جايز ندانستهاند.
نخستين کسى که قرائت شاذ را استقصا کرد و از قرائت صحيح جدا ساخت، ابوالفضل محمد بن جعفر خزاعى بود که در اواخر سده دوم مىزيست.
از قرائت شاذ، به قرائت ضعيف و متروک نيز تعبير شده است.
[١]ابن جزري ، محمد بن محمد ، ٧٥١ - ٨٣٣ق.;النشرفى القراءات العشر;جلد١;صفحه ٩
[٢]زركشي ، محمد بن بهادر ، ٧٤٥ - ٧٩٤ق;البرهان فى علوم القرآن(باحاشيه);جلد١;صفحه (٣٣١-٣٣٢)
[٣]جمعي از محققان;علوم القرآن عندالمفسرين;جلد٢;صفحه (٦٣-٦٥)
[٤]دمياطي ، احمد بن محمد ، - ١١١٧ق.;اتحاف فضلاءالبشربالقراءات الاربعة عشر;صفحه ٧١
[٥]زرقاني ، محمد عبد العظيم ، ١٩٤٨- م.;مناهل العرفان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه ٤٢٩
[٦]سيوطي ، عبد الرحمان بن ابي بكر ، ٨٤٩ - ٩١١ق.;الاتقان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه ٢٦٥و٢٥٨
[٧]معرفت ، محمد هادي ، ١٣٠٩ -١٣٨٥.;التمهيد فى علوم القرآن;جلد٢;صفحه ١١٣
[٨]عمر ، احمد مختار;معجم القراءات القرآنية;جلد١;صفحه ٩٩
[٩]صالح ، صبحي ، ١٩٢٦ -;مباحث فى علوم القرآن;صفحه ٢٥٧
[١٠]ابو زرعه ، عبد الرحمان بن محمد ، - ٤١٠ق;حجة القراءات;صفحه ١٤
[١١]ابو شامه ، عبد الرحمان بن اسماعيل ، ٥٩٥ - ٦٦٥ق;المرشدالوجيزالى علوم تتعلق بالكتاب العزيز;صفحه ١٧٢