فرهنگ نامه علوم قرآن - دفتر تبلیغات اسلامی - الصفحة ٣٦٩١
قرائت خَلَف بن هشام بزّاز
قرائت خَلَف بن هشام بزّاز
(اصول و روش قرائت خَلَف؛ يکى از قاريان دهگانه)
يکى از قرائات عشر، قرائت خَلَفَ است. نام خَلَف، ابومحمد اسدى، ابنهشام بن طالب بزّاز بغدادى (١٥٠ ق) است. وى از سيزده سالگى به کسب علم پرداخت و در بيست سالگى قرآن را حفظ کرد. وى از قرائت حمزه (جز در ١٢٠ مورد) پيروى مىکرد. بيشتر نويسندگان، خَلَفَ را مردى آگاه به قرائت و عالمى بزرگ و پارسا دانستهاند؛ اما به حديث آگاهى کافى نداشت.
خلف که قرائت حمزه را به وسيله سليم بن عيسى روايت کرده است و فردى صاحبنظر در مقوله قرائت بود، با حمزه در برخى موضوعات علم قرائت به مخالفت برخاست.
روش قرائت خَلَف:
١. وصل آخر هر سوره به اول سوره بعد؛ بدون تلاوت بسمله، همانند قرائت حمزه؛
٢. تلاوت با رعايت توسط در مدّ متصل و مدّ منفصل.
اصول قرائت خلف:
١. مانند ابوعمرو بصري، حرف «ذ» در کلمه «إذ» را در «ت» ادغام کرده است.
٢. تنوين و نون ساکن را در «ى» و «و» برخلاف جميع قرّا بدون غُنّه ادغام مىکند.
٣. اماله در کلماتى که «ر» مکسوره پس از «الف» قرار گيرد؛ فقط کلمات «الاشرار، الفرار، القرار و البوار» را بين کسر و تفخيم روايت کرده است.
٤. سکت بر ساکن مفصول، يعنى حرف ساکنى که در آخر کلمه قرار گيرد و حرف نخستين کلمه پس از آن همزه باشد، و نيز روى لامِ «ال» پيش از همزه. همچنين سکت کلمههاى «شىء و شيئا» به روايت خلف از حمزه کوفى اختصاص دارد.
٥. در کلمه «صراط» در سراسر قرآن، در وقف و وصل و در هر حال «ص» را با اشمام صداى «ز» قرائت کرده است.
[١]قمحاوي،محمدصادق;البحث والاستقراءفى تراجم القراء;صفحه ٩٣
[٢]صالح ، صبحي ، ١٩٢٦ -;مباحث فى علوم القرآن;صفحه ٢٥٠
[٣]دمياطي ، احمد بن محمد ، - ١١١٧ق.;اتحاف فضلاءالبشربالقراءات الاربعة عشر;صفحه ٣١
[٤]زرقاني ، محمد عبد العظيم ، ١٩٤٨- م.;مناهل العرفان فى علوم القرآن;جلد١;صفحه ٤٦٠
[٥]ابن جزري ، محمد بن محمد ، ٧٥١ - ٨٣٣ق.;النشرفى القراءات العشر;جلد١;صفحه ١٨٨
[٦]عمر ، احمد مختار;معجم القراءات القرآنية;جلد١;صفحه ٩٤
[٧]ابو زرعه ، عبد الرحمان بن محمد ، - ٤١٠ق;حجة القراءات;صفحه ٦٥
[٨]قسطلاني ، احمد بن محمد ، ٨٥١ - ٩٢٣ق.;لطائف الاشارات لفنون القراءات;صفحه ٩٨